Hemoroid

Hemoroidler, aslında herkeste bulunan ve makat kanalının iç yüzeyinde yer alan damarsal yastıkçıklardır. Bu yapılar, dışkı kontrolüne yardımcı olur. Hemoroidlerin genişleyerek, yerinden kayarak veya iltihaplanarak yakınmalara yol açması hemoroid hastalığı olarak adlandırılır.

Hemoroidler yerleşimlerine göre ikiye ayrılır:

• İç hemoroidler: Makat kanalının iç kısmında yer alır. Genellikle kanama ve dışarı sarkma ile kendini gösterir. Dışarı sarkma durumuna göre derecelendirilir.
• Dış hemoroidler: Makat ağzının çevresindeki cildin altında yer alır. İçlerinde pıhtı oluşması durumunda ani başlayan ağrılı bir şişliğe yol açabilir (tromboze dış hemoroid).

Hemoroid gelişimini kolaylaştıran durumlar şunlardır:

• Kronik kabızlık ve dışkılama sırasında ıkınma
• Tuvalette uzun süre oturma
• Kronik ishal
• Gebelik
• Liften fakir beslenme ve yetersiz sıvı alımı
• Fazla kilo ve hareketsizlik

Hemoroidlerde görülebilecek başlıca yakınmalar şunlardır:

• Dışkılama sırasında veya sonrasında parlak kırmızı renkte kanama (tuvalet kağıdında veya klozette)
• Makattan dışarı sarkan şişlik; kendiliğinden geri dönebilir veya elle itilmesi gerekebilir
• Makat çevresinde kaşıntı, ıslaklık ve tahriş
• Makat bölgesinde dolgunluk veya rahatsızlık hissi
• Tromboze dış hemoroidde ani başlayan, ağrılı, sert ve morumsu şişlik

Hemoroid tanısı, yakınmaların dinlenmesi ve muayene ile konur:

• Dış muayene: Makat çevresinin gözle incelenmesi
• Parmakla rektal muayene: Makat kanalının değerlendirilmesi
• Anoskopi veya rektoskopi: Makat kanalı ve rektumun alt bölümünün özel bir aletle incelenmesi; iç hemoroidlerin derecesinin belirlenmesi

Makattan kanaması olan hastalarda yaş, aile öyküsü ve eşlik eden belirtiler dikkate alınarak, kanamanın başka bir nedenden kaynaklanmadığından emin olmak için kolonoskopi önerilebilir. Anal fissür, anal fistül ve rektal prolapsus gibi benzer yakınmalara yol açabilen durumlar da muayenede değerlendirilir.

Hemoroid tedavisi, yakınmaların türüne ve hastalığın derecesine göre basamaklı olarak planlanır.

Beslenme ve yaşam tarzı düzenlemeleri

• Liften zengin beslenme ve yeterli sıvı alımı
• Gerekirse lif takviyeleri
• Tuvalette uzun süre oturmamak ve ıkınmaktan kaçınmak
• Düzenli fiziksel aktivite
• Ilık oturma banyoları

İlaç tedavisi

Yakınmaları hafifletmek için krem, pomad ve fitil gibi lokal ilaçlar ile bazı ağızdan alınan ilaçlar kısa süreli olarak kullanılabilir.

Ayaktan uygulanan yöntemler

İç hemoroidlerde, yakınmaların sürdüğü seçilmiş hastalarda lastik bant ligasyonu, skleroterapi veya kızılötesi koagülasyon gibi yöntemler muayenehane koşullarında uygulanabilir.

Cerrahi tedavi

Diğer tedavilere yanıt vermeyen veya ileri derecedeki hemoroidlerde cerrahi yöntemler değerlendirilir.

Hemoroid cerrahisi genellikle şu durumlarda gündeme gelir:

• Beslenme düzenlemeleri, ilaç tedavisi ve ayaktan uygulanan yöntemlere rağmen süren yakınmalar
• İleri derecede, sürekli dışarıda kalan veya elle geri itilemeyen hemoroidler
• Belirgin dış hemoroid bileşeni bulunan karma hemoroidler
• Kansızlığa yol açan tekrarlayan kanama
• Sıkışmış ve pıhtılaşmış iç hemoroidler

Tromboze dış hemoroidlerde, yakınmaların başlangıcından bu yana geçen süre ve ağrının şiddetine göre, pıhtının küçük bir girişimle boşaltılması değerlendirilebilir. Tedavi kararı, hastanın yakınmaları ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.

Hemoroid tedavisinde uygulanabilecek başlıca cerrahi ve girişimsel yöntemler şunlardır:

• Hemoroidektomi: Hemoroid dokusunun cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Açık veya kapalı teknikle uygulanabilir. İleri derecedeki hemoroidlerde ve belirgin dış hemoroid bileşeni olan hastalarda kullanılan temel yöntemdir.
• Stapler hemoroidopeksi: Özel bir cihaz yardımıyla hemoroidlerin yukarı doğru asılması ve kan akımının azaltılmasıdır; seçilmiş iç hemoroidlerde uygulanabilir.
• Doppler kılavuzlu hemoroid arter ligasyonu: Hemoroidleri besleyen damarların ultrason eşliğinde bağlanmasıdır; seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
• Enerji tabanlı yöntemler: Lazer gibi farklı enerji kaynaklarını kullanan yöntemler de bazı hastalarda uygulanmaktadır.

Her yöntemin kendine özgü avantajları ve sınırlılıkları vardır. Yöntem seçimi, hemoroidin derecesi ve tipi ile hastanın özelliklerine göre yapılır.

Ameliyat öncesinde muayene ile hemoroidin tipi ve derecesi belirlenir; gerekli durumlarda kolonoskopi ile kanamanın başka bir nedeni olup olmadığı araştırılır. Anestezi değerlendirmesi yapılır ve kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar gözden geçirilir.

Ameliyat öncesinde bağırsak temizliği için basit bir lavman uygulanabilir. Ameliyatın yöntemi, sonrasındaki ağrı yönetimi ve bakım konusunda cerrahınızdan bilgi alınmalıdır.

Hemoroid ameliyatları çoğu zaman günübirlik veya kısa süreli yatışla yapılabilir. Ameliyat sonrasında ağrı görülebilir; ağrı kontrolü için önerilen ilaçlar düzenli olarak kullanılmalıdır.

Bu dönemde:

• Ilık oturma banyoları rahatlama sağlayabilir.
• Kabızlığı önlemek için lifli beslenme, bol sıvı ve gerekirse dışkı yumuşatıcılar önerilir.
• İlk dışkılamalarda hafif kanama görülebilir.
• Makat bölgesinin temiz ve kuru tutulması önemlidir.

Fazla miktarda kanama, ateş, idrar yapamama veya artan ağrı durumunda ekibinizle iletişime geçilmelidir.

Hemoroid tedavisinde uygulanan girişimlerin de bazı riskleri vardır.

Olası riskler:

• Ameliyat sonrası ağrı
• Erken veya geç dönemde kanama
• Geçici idrar yapma güçlüğü
• Enfeksiyon
• Makat kanalında darlık
• Gaz veya dışkı kontrolünde geçici ya da nadiren kalıcı sorunlar
• Hemoroidlerin zamanla tekrarlaması
• Makat çevresinde deri fazlalıkları

Riskler, uygulanan yönteme ve hastanın özelliklerine göre farklılık gösterir. Bu konular cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

İyileşme süresi, uygulanan yönteme ve kişiye göre değişir. Ayaktan uygulanan yöntemlerden sonra günlük yaşama genellikle kısa sürede dönülebilirken, hemoroidektomi sonrasında toparlanma daha uzun zaman alabilir. Uzun dönemde lifli beslenme, yeterli sıvı alımı ve sağlıklı tuvalet alışkanlıkları, yakınmaların tekrarlamasını önlemeye yardımcı olabilir.