Divertiküler Hastalık

Divertikül, kalın bağırsak duvarının zayıf noktalarından dışarı doğru oluşan küçük keseciklerdir. Bu keseciklerin varlığı divertikülozis olarak adlandırılır ve çoğu zaman hiçbir yakınmaya yol açmaz. Batı tipi toplumlarda en sık kalın bağırsağın sol bölümünde, özellikle sigmoid kolonda görülür.

Divertiküler hastalık, bu keseciklerin yol açtığı sorunları kapsar:

• Divertikülit: Keseciklerin iltihaplanmasıdır. Basit (komplike olmayan) ya da apse, delinme, fistül veya darlık gibi sorunlarla seyreden komplike divertikülit şeklinde olabilir.
• Divertiküler kanama: Kesecik içindeki bir damarın kanamasıdır; çoğu zaman karın ağrısı eşlik etmeyen makattan kanama ile kendini gösterir.

İlerleyen yaş, liften fakir beslenme, fazla kilo, hareketsizlik ve sigara kullanımı divertiküler hastalıkla ilişkilendirilen faktörler arasındadır.

Divertikülozis çoğu zaman belirti vermez. Divertikülit geliştiğinde şu yakınmalar görülebilir:

• Karnın genellikle sol alt bölümünde ağrı ve hassasiyet
• Ateş ve titreme
• Bulantı, kusma, iştahsızlık
• Kabızlık veya ishal

Komplike durumlarda farklı belirtiler ortaya çıkabilir. Örneğin mesane ile bağırsak arasında fistül gelişirse idrarda gaz ya da dışkı görülebilir, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları yaşanabilir. Darlık gelişen hastalarda kabızlık ve bağırsak tıkanıklığı belirtileri görülebilir.

Divertikülit şüphesinde tanıda şu yöntemler kullanılır:

• Fizik muayene ve kan tetkikleri: İltihap bulguları değerlendirilir.
• Bilgisayarlı tomografi: Akut dönemde tanıyı doğrulamak, hastalığın şiddetini belirlemek ve apse veya delinme gibi komplikasyonları saptamak için en sık kullanılan yöntemdir.
• Kolonoskopi: Akut iltihap döneminde genellikle yapılmaz. İyileşmenin ardından, benzer görünüme yol açabilecek kolon kanserinin dışlanması ve kalın bağırsağın değerlendirilmesi amacıyla uygun hastalarda önerilir.

Divertiküler kanamada kanama odağının belirlenmesi için kolonoskopi, BT anjiyografi veya anjiyografi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Tedavi, hastalığın şiddetine ve komplikasyon varlığına göre planlanır.

• Basit divertikülit: Hastaların çoğu ayaktan tedavi edilebilir. Bağırsağı dinlendiren bir beslenme düzeni ve gerekli görülen hastalarda antibiyotik tedavisi uygulanır. Güncel kılavuzlar, seçilmiş hastalarda antibiyotiksiz yakın izlemin de değerlendirilebileceğini belirtmektedir.
• Komplike divertikülit: Hastanede yatış, damar yoluyla antibiyotik ve sıvı tedavisi gerekebilir. Belirli büyüklükteki apselerde, radyoloji eşliğinde deriden yerleştirilen bir dren ile apsenin boşaltılması tercih edilebilir.
• Divertiküler kanama: Kanamaların çoğu kendiliğinden durur. Durmayan kanamalarda endoskopik veya anjiyografik girişimler, gerektiğinde cerrahi uygulanabilir.

İyileşmenin ardından lifli beslenme, yeterli sıvı alımı, düzenli fiziksel aktivite ve kilo kontrolü önerilir.

Divertiküler hastalıkta cerrahi, acil veya planlı (elektif) olarak gündeme gelebilir.

Acil cerrahi gerektirebilecek durumlar:

• Bağırsak delinmesine bağlı yaygın karın zarı iltihabı (peritonit)
• Tedaviye yanıt vermeyen ağır divertikülit
• Diğer yöntemlerle durdurulamayan kanama

Planlı cerrahi değerlendirilebilecek durumlar:

• Mesane, vajina veya cilde açılan fistüller
• Bağırsak darlığı
• Yaşam kalitesini belirgin şekilde bozan, sık tekrarlayan ya da süren yakınmalar
• Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda geçirilmiş komplike atak

Planlı cerrahi kararı yalnızca atak sayısına göre değil; atakların şiddeti, yakınmaların yaşam kalitesine etkisi, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek kişiye özel olarak verilir.

Divertiküler hastalıkta en sık uygulanan ameliyat, hastalıklı bağırsak bölümünün, çoğunlukla sigmoid kolonun çıkarılmasıdır (sigmoid kolektomi).

• Planlı ameliyatlarda: Hastalıklı bölüm çıkarılır ve bağırsak uçları birleştirilir. Bu ameliyatlar uygun hastalarda laparoskopik veya robotik olarak yapılabilir.
• Acil ameliyatlarda: Hastanın genel durumu ve karın içindeki iltihabın yaygınlığına göre, hastalıklı bölüm çıkarıldıktan sonra bağırsak uçları birleştirilebilir (gerekirse koruyucu bir stoma ile) ya da bağırsağın ucu karın duvarına ağızlaştırılarak geçici bir kolostomi açılabilir (Hartmann ameliyatı). Geçici kolostomi daha sonra ikinci bir ameliyatla kapatılabilir.

Fistül tedavisinde, bağırsak bölümünün çıkarılmasıyla birlikte ilgili organdaki açıklık da onarılır. Ayrıntılar için Kolon Rezeksiyonları sayfasına bakabilirsiniz.

Planlı ameliyatlarda, akut iltihap döneminin geçmesi ve hastanın toparlanması beklenir. Ameliyat öncesinde kolonoskopi ile kalın bağırsak değerlendirilir; gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografi ile iltihabın yaygınlığı ve komşu organlarla ilişkisi incelenir.

Anestezi değerlendirmesi yapılır, kullanılan ilaçlar gözden geçirilir. Cerrahi ekibin önerisine göre bağırsak hazırlığı uygulanabilir. Pelvis içinde yoğun yapışıklık beklenen hastalarda, idrar kanallarının ameliyat sırasında tanınmasını kolaylaştırmak amacıyla ek önlemler planlanabilir. Stoma olasılığı cerrahınızla konuşulmalıdır.

Ameliyat sonrasında erken dönemde hareket etmek ve uygun olduğunda ağız yoluyla beslenmeye başlamak iyileşmeyi destekler. Bağırsak hareketlerinin düzene girmesi zaman alabilir; bu dönemde dışkılama alışkanlıklarında geçici değişiklikler görülebilir.

Stoma açılan hastalara stoma bakımı konusunda eğitim verilir ve stomanın kapatılması için uygun zaman planlanır. Uzun dönemde lifli beslenme, yeterli sıvı alımı ve düzenli fiziksel aktivite önerilir.

Divertiküler hastalık cerrahisinin de her cerrahi girişim gibi bazı riskleri vardır.

Genel riskler: Kanama, yara enfeksiyonu, anesteziye bağlı sorunlar ve pıhtı oluşumu.

Ameliyata özgü riskler:

• Bağırsak birleşim yerinden sızıntı
• Karın içinde apse gelişimi
• İdrar kanalı (üreter), mesane veya çevre organların yaralanması
• Bağırsak hareketlerinin geçici olarak durması
• Stomaya bağlı sorunlar
• Uzun dönemde kesi yeri fıtığı

Acil koşullarda yapılan ameliyatlarda riskler, planlı ameliyatlara göre farklılık gösterebilir. Bu konular cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

İyileşme süresi; ameliyatın acil ya da planlı olmasına, uygulanan yönteme ve hastanın genel durumuna göre kişiden kişiye değişir. Günlük aktivitelere dönüş kademeli olarak planlanır. Karın duvarını zorlayan ağır kaldırma gibi aktiviteler için cerrahınızın önerilerine uyulmalıdır. Kontrol muayenelerinde bağırsak fonksiyonları ve yara iyileşmesi değerlendirilir.