Pankreas Tümörleri

Pankreas tümörleri, pankreasın farklı hücrelerinden gelişebilen ve davranışları birbirinden oldukça farklı olan bir grup hastalığı kapsar. En sık görülen kötü huylu tümör olan duktal adenokarsinom hakkında Pankreas Kanseri sayfasında ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Bu sayfada ise diğer pankreas tümörleri ele alınmaktadır.

Kistik tümörler

• İntraduktal papiller müsinöz neoplazi (IPMN): Pankreas kanallarından gelişir; bir kısmı zaman içinde kansere dönüşme eğilimi gösterebilir.
• Müsinöz kistik neoplazi: Kansere dönüşme potansiyeli taşıyan kistik tümörlerdendir.
• Seröz kistadenom: Genellikle iyi huylu seyreder.
• Solid psödopapiller neoplazi: Daha çok genç kadınlarda görülür; cerrahi olarak çıkarılması önerilir.

Nöroendokrin tümörler

Pankreasın hormon üreten hücrelerinden gelişir. Fazla hormon salgılayarak belirti veren (fonksiyonel; örneğin insülinoma, gastrinoma) ve hormon salgılamayan (non-fonksiyonel) tipleri vardır. Davranışları, tümörün büyüklüğü ve hücre özelliklerine göre farklılık gösterir.

Pankreas tümörlerinin önemli bir kısmı, özellikle kistik tümörler, herhangi bir yakınmaya yol açmaz ve başka bir nedenle yapılan görüntülemelerde tesadüfen saptanır. Yakınma olduğunda şunlar görülebilir:

• Karın üst bölümünde ağrı veya dolgunluk hissi
• Sarılık
• Kilo kaybı
• Tekrarlayan pankreatit atakları (özellikle bazı IPMN tiplerinde)
• Yeni başlayan şeker hastalığı

Fonksiyonel nöroendokrin tümörlerde salgılanan hormona bağlı özel belirtiler ortaya çıkar. Örneğin insülinomada terleme, çarpıntı, bilinç bulanıklığı gibi kan şekeri düşüklüğüne bağlı yakınmalar; gastrinomada ise tekrarlayan ve tedaviye dirençli mide-onikiparmak bağırsağı ülserleri görülebilir.

Pankreas tümörlerinin değerlendirilmesinde şu yöntemler kullanılır:

• MR ve MRCP: Özellikle kistik tümörlerin yapısını ve pankreas kanalıyla ilişkisini değerlendirmede önemlidir.
• Bilgisayarlı tomografi: Tümörün boyutu, damarlarla ilişkisi ve yayılım durumu hakkında bilgi verir.
• Endoskopik ultrasonografi (EUS): Tümörün yakından incelenmesini, kist sıvısından ya da dokudan örnek alınmasını sağlar.
• Kan tetkikleri: Tümör belirteçleri ve fonksiyonel nöroendokrin tümörlerde ilgili hormon düzeyleri ölçülür.
• Somatostatin reseptör görüntülemesi (örneğin Galyum-68 PET-BT): Nöroendokrin tümörlerin saptanmasında ve evrelemesinde kullanılabilir.

Kistik tümörlerde kist boyutu, kist duvarındaki kalınlaşma ya da solid bileşen, ana kanalın genişliği gibi özellikler, güncel kılavuzlara göre risk değerlendirmesinde dikkate alınır.

Pankreas tümörlerinde tedavi, tümörün tipine, büyüklüğüne, kötü huylu olma olasılığına ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.

• Takip: Seröz kistadenom gibi iyi huylu olduğu düşünülen tümörlerde ve düşük riskli özellikler taşıyan bazı IPMN'lerde, güncel kılavuzlara göre belirli aralıklarla görüntüleme ile takip önerilebilir.
• Cerrahi: Kansere dönüşme riski yüksek olan ya da kötü huylu olduğundan şüphelenilen kistik tümörlerde, solid psödopapiller neoplazide ve nöroendokrin tümörlerin önemli bir kısmında cerrahi tedavi değerlendirilir.
• İlaç tedavisi: Fonksiyonel nöroendokrin tümörlerde hormon fazlalığına bağlı yakınmaları kontrol etmek için ilaçlar kullanılabilir. İleri evre nöroendokrin tümörlerde çeşitli sistemik ve hedefe yönelik tedaviler tıbbi onkoloji tarafından planlanır.

Tedavi kararları, gerekli durumlarda multidisipliner tümör konseyinde verilir.

Pankreas tümörlerinde cerrahi, aşağıdaki durumlarda gündeme gelebilir:

• Kistik tümörde kist duvarında kalınlaşma, solid bileşen, ana pankreas kanalında belirgin genişleme veya sitolojide şüpheli hücreler gibi yüksek risk özellikleri
• Müsinöz kistik neoplazi ve solid psödopapiller neoplazi gibi cerrahi önerilen tümör tipleri
• Yakınmaya yol açan tümörler
• Fonksiyonel nöroendokrin tümörler ve belirli büyüklüğü aşan ya da agresif özellik gösteren non-fonksiyonel nöroendokrin tümörler

Küçük ve düşük riskli bazı tümörlerde cerrahi yerine takip tercih edilebilir. Karar; tümörün özellikleri, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu ile ameliyatın olası riskleri birlikte değerlendirilerek kişiye özel olarak verilir.

Tümörün yerleşimine, boyutuna ve tipine göre farklı ameliyatlar uygulanabilir:

• Pankreatikoduodenektomi (Whipple ameliyatı): Pankreas başındaki tümörlerde
• Distal pankreatektomi: Pankreas gövde ve kuyruğundaki tümörlerde; iyi huylu ya da düşük riskli tümörlerde uygun hastalarda dalak korunabilir.
• Santral pankreatektomi: Pankreas gövdesindeki seçilmiş küçük tümörlerde, sağlıklı pankreas dokusunu korumak amacıyla
• Enükleasyon: Küçük, kanaldan uzak yerleşimli ve iyi huylu davranış gösteren bazı tümörlerde (örneğin bazı insülinomalarda) yalnızca tümörün çıkarılması
• Total pankreatektomi: Pankreasın yaygın olarak tutulduğu seçilmiş durumlarda

Doku koruyucu ameliyatlar, uygun hastalarda pankreas fonksiyonlarının korunmasına katkı sağlayabilir. Ayrıntılar için Pankreas Cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat öncesinde görüntüleme ve laboratuvar tetkikleri tamamlanır; nöroendokrin tümörlerde hormon düzeyleri değerlendirilir. İnsülinoma gibi fonksiyonel tümörlerde, ameliyat öncesi dönemde hormon fazlalığına bağlı yakınmaların kontrol altına alınması gerekebilir.

Kan şekeri kontrolü, beslenme durumu, kalp, akciğer ve anestezi değerlendirmeleri yapılır. Dalağın çıkarılması olasılığı varsa uygun zamanlamayla aşılar önerilir. Ameliyatın kapsamı, olası riskler ve beklentiler cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Ameliyat sonrasında hasta yakın gözlem altında izlenir; drenler pankreas sızıntısı açısından takip edilir. Ağız yoluyla beslenmeye kademeli olarak geçilir.

Kan şekeri düzeyleri izlenir; ameliyatın kapsamına göre bazı hastalarda sindirim enzimi desteği gerekebilir. Patoloji sonucu tümörün kesin tipini ve özelliklerini ortaya koyar; takip programı ve ek tedavi gereksinimi bu sonuca göre belirlenir. Bazı kistik tümörlerde, kalan pankreas dokusunun düzenli görüntüleme ile izlenmesi önerilebilir.

Pankreas ameliyatlarının da her cerrahi girişim gibi bazı riskleri vardır.

Genel riskler: Kanama, enfeksiyon, anesteziye bağlı sorunlar ve pıhtı oluşumu.

Ameliyata özgü riskler:

• Pankreas sızıntısı (pankreatik fistül)
• Karın içinde sıvı birikimi veya apse
• Mide boşalmasında gecikme
• Ameliyat sonrası kanama
• Şeker hastalığı ve sindirim enzimi yetersizliği
• Dalak çıkarılan hastalarda bazı enfeksiyonlara yatkınlık

İyi huylu tümörler için yapılan ameliyatlarda da bu riskler göz önünde bulundurulur; bu nedenle cerrahi kararı dikkatli bir risk-yarar değerlendirmesiyle verilir.

İyileşme süreci, ameliyatın türüne ve hastanın genel durumuna göre kişiden kişiye değişir. Doku koruyucu ve minimal invaziv ameliyatlarda toparlanma farklılık gösterebilir. Beslenme düzeni, kan şekeri kontrolü ve gerekirse enzim desteği bu dönemin önemli bileşenleridir. Tümörün tipine göre belirlenen takip programına düzenli olarak uyulması önerilir.