Da Vinci Robotik Cerrahi

Robotik cerrahi, laparoskopik (kapalı) cerrahinin gelişmiş bir biçimi olarak tanımlanabilecek, bilgisayar destekli bir minimal invaziv ameliyat yöntemidir. Yaygın olarak kullanılan robotik platformlardan biri Da Vinci cerrahi sistemidir. Bu sistemde ameliyat, karın duvarında açılan küçük kesilerden yerleştirilen bir kamera ve ince cerrahi aletlerle gerçekleştirilir.

Adındaki “robot” kelimesine rağmen sistem otonom değildir; kendi başına karar veren ya da hareket eden bir makine söz konusu değildir. Cerrah, ameliyathanede bulunan bir konsolda oturur ve aletlerin her hareketini el ve ayak kontrolleriyle yönetir. Sistem, cerrahın el hareketlerini hasta tarafındaki robotik kollara aktarır.

Sistemin temel bileşenleri

• Cerrah konsolu: Cerrahın ameliyatı yönettiği, üç boyutlu görüntüyü izlediği ve kontrolleri kullandığı ünitedir.
• Hasta yanı ünitesi: Kamerayı ve cerrahi aletleri taşıyan robotik kolların bulunduğu, ameliyat masasının yanına konumlandırılan ünitedir.
• Görüntüleme sistemi: Ameliyat alanının yüksek çözünürlüklü görüntüsünü işleyen ve ameliyat ekibinin de izleyebildiği ekranları besleyen ünitedir.

Ameliyat boyunca cerrahi ekip hastanın yanında bulunur; asistan cerrah, anestezi ekibi ve ameliyathane hemşireleri alet değişimi ve diğer destek işlemlerini birlikte yürütür.

Robotik cerrahi bir tanı yöntemi değil, bir ameliyat yaklaşımıdır. Bu nedenle süreç, öncelikle altta yatan hastalığın doğru biçimde tanımlanmasıyla başlar.

Hastalığın türüne göre endoskopi, kolonoskopi, biyopsi, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans (MR) ya da PET-BT gibi tetkikler istenebilir. Kanser tanısı konulan hastalarda hastalığın evresi belirlenir ve tedavi planı çoğu zaman genel cerrahi, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, gastroenteroloji, radyoloji ve patoloji uzmanlarının birlikte değerlendirdiği multidisipliner bir yaklaşımla oluşturulur.

Cerrahi kararı verildikten sonra hastanın ameliyata ve genel anesteziye uygunluğu değerlendirilir. Kalp ve akciğer fonksiyonları, kan tetkikleri, kullanılan ilaçlar ve geçirilmiş karın ameliyatları bu değerlendirmenin önemli parçalarıdır. Robotik yaklaşımın uygun olup olmadığı da bu bilgilerin ışığında belirlenir.

Genel cerrahi ve gastroenteroloji cerrahisi alanında robotik yaklaşım, uygun görülen hastalarda farklı ameliyatlarda kullanılabilir:

• Kolon ve rektum ameliyatları: Robotik Kolon Cerrahisi, Robotik Rektum Cerrahisi
• Mide ameliyatları: Robotik Mide Cerrahisi
• Reflü ve hiatal herni (mide fıtığı) cerrahisi gibi üst sindirim sistemi ameliyatları
• Seçilmiş pankreas, safra yolu ve karaciğer ameliyatları
• Bazı karın duvarı fıtığı onarımları

Robotik yaklaşımın kullanılıp kullanılmayacağı ameliyatın türüne göre değil, hastanın ve hastalığın özelliklerine göre bireysel olarak kararlaştırılır. Aynı hastalık için bazı hastalarda laparoskopik ya da açık cerrahi daha uygun bir seçenek olabilir. Robotik cerrahi, sindirim sistemi hastalıklarının tedavisinde kullanılan yöntemlerden yalnızca biridir ve çoğu zaman ilaç tedavisi, endoskopik işlemler veya onkolojik tedavilerle birlikte planlanan kapsamlı bir tedavinin parçasıdır.

Robotik yaklaşım, bir hastalık için cerrahi tedavi kararı verildikten ve minimal invaziv (kapalı) bir ameliyatın uygun olabileceği düşünüldükten sonra gündeme gelir.

Özellikle leğen kemiği (pelvis) içi gibi dar ve derin anatomik bölgelerde çalışmayı, ince diseksiyon ve dikiş gerektiren aşamaları içeren ameliyatlarda robotik sistemin teknik özellikleri cerraha kolaylık sağlayabilir. Bu nedenle rektum ameliyatları ve bazı üst karın ameliyatları robotik yaklaşımın sık değerlendirildiği alanlar arasındadır.

Öte yandan bazı durumlarda robotik yaklaşım uygun olmayabilir. Örneğin karın içine gaz verilmesine ve ameliyat pozisyonuna tolerans gösteremeyecek düzeyde kalp veya akciğer hastalığı bulunan hastalarda, çok yaygın yapışıklıklarda, bazı ileri evre hastalıklarda veya acil ameliyat gerektiren durumlarda farklı bir yöntem tercih edilebilir. Bu karar her hasta için ayrı olarak verilir.

Karın içi ameliyatlar temel olarak üç farklı yaklaşımla yapılabilir. Her birinin kendine özgü avantajları ve sınırlılıkları vardır.

Açık cerrahi

Karın duvarında daha geniş bir kesi yapılarak organlara doğrudan ulaşılır. Cerrah dokuları doğrudan görür ve eliyle hissedebilir. Bazı ileri evre hastalıklarda, acil durumlarda veya kapalı yöntemin uygun olmadığı hastalarda tercih edilebilir.

Laparoskopik cerrahi

Birkaç küçük kesiden yerleştirilen kamera ve uzun, düz aletlerle yapılır. Karın boşluğu karbondioksit gazıyla şişirilerek çalışma alanı oluşturulur. Görüntü ekranda izlenir ve aletler cerrahın elleriyle doğrudan yönlendirilir.

Robotik cerrahi

Laparoskopide olduğu gibi küçük kesilerle ve karın içine gaz verilerek yapılır. Farkı; aletlerin cerrah tarafından bir konsoldan yönetilmesi, görüntünün üç boyutlu ve büyütülmüş olarak izlenmesi ve alet uçlarının bilek benzeri hareket edebilmesidir.

Ameliyat öncesinde hastalığa yönelik tetkiklerin yanı sıra genel sağlık durumunu değerlendirmek için kan tahlilleri, akciğer grafisi, elektrokardiyografi (EKG) ve gerekirse ilgili bölümlerin konsültasyonları istenir. Anestezi ekibi, hastayı genel anestezi açısından ayrıca değerlendirir.

Bu süreçte dikkat edilmesi gereken başlıca konular:

• Kan sulandırıcılar başta olmak üzere kullanılan tüm ilaçlar cerrahi ekibe bildirilmelidir; hangi ilacın ne zaman bırakılacağı hekim tarafından belirlenir.
• Sigara kullanılıyorsa bırakılması önerilir.
• Ameliyattan önceki açlık süresi ve varsa bağırsak hazırlığı gibi talimatlara uyulmalıdır.
• Beslenme durumu değerlendirilir; gerekirse destek planlanır.

Aydınlatılmış onam sürecinde ameliyatın amacı, olası riskleri, alternatif tedaviler ve gerekirse ameliyat sırasında açık cerrahiye geçilebileceği hasta ile ayrıntılı olarak konuşulur.

Ameliyat sonrasında hasta, anestezinin etkisi geçene kadar derlenme ünitesinde izlenir ve ardından servise alınır. Ameliyatın türüne ve hastanın durumuna göre bazı hastalarda yoğun bakımda kısa süreli izlem gerekebilir.

Ameliyat sonrası dönemde genellikle erken hareket etme (mobilizasyon) teşvik edilir. Ağrı kontrolü için uygun ilaçlar kullanılır. Ağızdan beslenmeye geçiş, yapılan ameliyatın türüne göre cerrahi ekibin önerisiyle kademeli olarak sağlanır. Varsa dren veya idrar sondası, uygun görüldüğünde çıkarılır.

Taburculuk zamanı; hastanın genel durumu, beslenmeye uyumu, bağırsak fonksiyonları ve yara durumu değerlendirilerek belirlenir. Hastanede kalış süresi kişiden kişiye değişir.

Robotik cerrahi de bir ameliyattır ve her ameliyatta olduğu gibi bazı riskler taşır. Genel riskler arasında şunlar sayılabilir:

• Kanama
• Yara yeri veya karın içi enfeksiyon
• Anesteziye bağlı sorunlar
• Bacak toplardamarlarında pıhtı oluşumu ve akciğere pıhtı atması
• Çevre organ veya damar yaralanması
• Kesi yerlerinde fıtık gelişimi

Bağırsak veya mide gibi organların birbirine bağlandığı ameliyatlarda bağlantı yerinden kaçak gibi ameliyata özgü riskler de bulunur. Nadiren cihaza bağlı teknik sorunlar veya ameliyat sırasında laparoskopik ya da açık cerrahiye geçilmesi gerekebilir.

Risklerin türü ve olasılığı; yapılan ameliyata, hastalığın özelliklerine ve hastanın genel sağlık durumuna göre farklılık gösterir. Bu konular ameliyat öncesinde cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

İyileşme süreci; yapılan ameliyatın kapsamına, altta yatan hastalığa, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre kişiden kişiye değişir. Bu nedenle sabit bir süre vermek doğru değildir.

Günlük aktivitelere dönüş genellikle kademeli olarak gerçekleşir. Ağır kaldırma, spor, araç kullanma ve işe dönüş gibi konularda cerrahi ekibin önerilerine uyulmalıdır. Kontrol muayeneleri, iyileşmenin izlenmesi ve varsa patoloji sonuçlarının değerlendirilmesi açısından önemlidir.