Gastrektomi (Mide Rezeksiyonu)

Gastrektomi, midenin cerrahi olarak kısmen veya tamamen çıkarılması anlamına gelir. Başlıca türleri şunlardır:

• Subtotal (distal) gastrektomi: Midenin alt bölümünün çıkarılmasıdır. Kalan mide ince bağırsağa bağlanır.
• Total gastrektomi: Midenin tamamının çıkarılmasıdır. Yemek borusu doğrudan ince bağırsağa bağlanır.
• Proksimal gastrektomi: Midenin üst bölümünün çıkarılmasıdır; seçilmiş durumlarda uygulanır.
• Kama (wedge) rezeksiyon: Bazı iyi huylu veya sınırlı tümörlerde midenin yalnızca küçük bir bölümünün çıkarılmasıdır.

Mide kanseri ameliyatlarında midenin yanı sıra çevresindeki lenf bezleri de çıkarılır (lenfadenektomi). Bu işlem, hastalığın evrelenmesi ve tedavisi açısından önemlidir.

Ameliyat sonrasında beslenme düzeninde değişiklikler olur ve vitamin-mineral takibi gerekir. Bu nedenle gastrektomi, cerrahi ekip, onkoloji ve diyetisyenin birlikte yer aldığı bir süreç olarak ele alınır.

Gastrektomi başlıca şu durumlarda değerlendirilir:

• Mide kanseri
• Gastrointestinal stromal tümörler (GİST) ve nöroendokrin tümörler gibi bazı mide tümörleri
• Endoskopik olarak çıkarılamayan bazı büyük polipler
• Diğer yöntemlerle kontrol edilemeyen kanama, delinme veya mide çıkış darlığı gibi ülser komplikasyonları (günümüzde daha seyrek)
• Kalıtsal mide kanseri riski taşıyan seçilmiş kişilerde koruyucu amaçlı ameliyatlar

Ameliyatın uygunluğu ve kapsamı, hastalığın özellikleri ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Gastrektomi öncesinde tanının kesinleştirilmesi ve hastalığın yaygınlığının belirlenmesi gerekir:

• Endoskopi ve biyopsi: Tümörün yeri ve türü belirlenir.
• Bilgisayarlı tomografi: Lenf bezleri ve uzak organlar değerlendirilir.
• Endoskopik ultrasonografi: Seçilmiş hastalarda tümörün derinliğini değerlendirmek için kullanılabilir.
• Tanısal laparoskopi: Bazı hastalarda karın zarına yayılım olup olmadığını görmek için yapılabilir.
• PET-BT: Seçilmiş durumlarda istenebilir.
• Kan tetkikleri, beslenme ve anestezi değerlendirmesi

Tüm sonuçlar multidisipliner tümör konseyinde değerlendirilerek ameliyatın zamanlaması ve ek tedavi ihtiyacı belirlenir.

Gastrektomi genel anestezi altında yapılır. Genel adımlar şunlardır:

1. Karın boşluğuna açık, laparoskopik veya robotik yöntemle ulaşılır.
2. Karın içi incelenerek hastalığın yaygınlığı değerlendirilir.
3. Midenin ilgili bölümü, besleyen damarlar kontrol altına alınarak serbestleştirilir.
4. Kanser ameliyatlarında çevredeki lenf bezleri çıkarılır.
5. Mide ya da yemek borusu ile ince bağırsak arasında yeni bir bağlantı oluşturulur (rekonstrüksiyon).
6. Gerekirse karın içine dren yerleştirilir.

Rekonstrüksiyon için farklı teknikler bulunur; hangi tekniğin seçileceği ameliyatın türüne ve hastanın durumuna göre cerrahi ekip tarafından belirlenir.

Mide kanserinde cerrahi, hastalığın evresine göre belirlenen tedavi planının bir parçasıdır. Çok erken evre bazı tümörler endoskopik olarak çıkarılabilir. Daha ileri evrelerde ameliyat öncesi ve sonrası kemoterapi ile birlikte gastrektomi planlanabilir. Uzak organlara yayılmış hastalıkta cerrahi genellikle ilk tedavi seçeneği değildir; ancak kanama veya tıkanıklık gibi durumlarda belirtileri hafifletmek amacıyla gündeme gelebilir.

İyi huylu hastalıklarda cerrahi, diğer tedavilerin yetersiz kaldığı veya komplikasyon geliştiği durumlarda değerlendirilir.

Gastrektomi üç ana yaklaşımla yapılabilir:

• Açık gastrektomi: Karın üst bölgesinde bir kesi ile yapılır. Yaygın hastalıkta, çevre organ tutulumunda veya bazı acil durumlarda tercih edilebilir.
• Laparoskopik gastrektomi: Küçük kesilerden yerleştirilen kamera ve aletlerle yapılır. Uygun hastalarda yerleşik bir seçenektir.
• Robotik gastrektomi: Minimal invaziv cerrahinin robotik sistemle uygulanmasıdır. Ayrıntılar için Robotik Mide Cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.

Her yöntemin kendine özgü avantaj ve sınırlılıkları vardır. Yöntem seçimi, tümörün evresi ve yeri, hastanın vücut yapısı ve genel durumu göz önünde bulundurularak yapılır.

Ameliyat öncesinde cerrahınız ameliyatın kapsamı, olası riskler ve ameliyat sonrası beslenme değişiklikleri hakkında bilgi verir ve onamınızı alır.

Hazırlık sürecinde:

• Beslenme durumu değerlendirilir; gerekirse ameliyat öncesi beslenme desteği verilir
• Kan sulandırıcılar dahil kullanılan ilaçlar gözden geçirilir
• Sigaranın bırakılması önerilir
• Kalp ve akciğer değerlendirmesi yapılır
• Kan değerleri, özellikle kansızlık açısından değerlendirilir ve gerekirse düzeltilir
• Ameliyat öncesi açlık talimatlarına uyulur

Ameliyat öncesi kemoterapi alan hastalarda ameliyat, bu tedavinin tamamlanmasından sonra uygun bir zamanda planlanır.

Ameliyattan sonra hastalar yakından izlenir. Ağrı kontrolü, sıvı dengesi ve yaşam bulguları takip edilir; erken dönemde hareket etmek önerilir.

Ağızdan beslenmeye, hastanın durumuna ve cerrahi ekibin değerlendirmesine göre kademeli olarak başlanır. Genellikle şu öneriler verilir:

• Az miktarda ve sık öğünler
• Yemeklerin iyi çiğnenmesi
• Sıvıların öğün aralarında alınması
• Çok şekerli yiyeceklerden kaçınılması

Hastanede kalış süresi kişiden kişiye değişir. Taburculuk sonrasında patoloji sonucu değerlendirilir ve gerekirse kemoterapi planlanır.

Gastrektomi büyük bir karın ameliyatıdır ve bazı riskler taşır.

Erken dönem riskleri:

• Kanama
• Birleşim yerlerinde kaçak
• Karın içinde apse veya enfeksiyon
• Pankreas veya dalak gibi çevre organlarda yaralanma
• Akciğer komplikasyonları ve pıhtı oluşumu

Geç dönem sorunları:

• Dumping sendromu (yemek sonrası çarpıntı, terleme, karın ağrısı veya ishal)
• Erken doyma ve kilo kaybı
• Vitamin B12, demir, kalsiyum ve D vitamini eksiklikleri
• Safra reflüsü
• Birleşim yerinde darlık

Bu risklerin önemli bir kısmı düzenli takip ve beslenme önlemleriyle yönetilebilir. Kişisel risklerinizi cerrahınızla konuşmanız önerilir.

Gastrektomi sonrası iyileşme süreci kişiden kişiye değişir. Yeni beslenme düzenine uyum, iyileşmenin önemli bir parçasıdır ve zaman alabilir.

Bu süreçte:

• Diyetisyen kontrolleri ve kilo takibi
• Total gastrektomi sonrası genellikle ömür boyu vitamin B12 desteği
• Gerekli görülen diğer vitamin ve mineral takviyeleri
• Aktivitenin kademeli olarak artırılması

önerilir. Kanser tedavisi alan hastalarda düzenli onkolojik kontroller sürdürülür. Ateş, kusma, yutma güçlüğü, artan karın ağrısı veya belirgin kilo kaybı gibi durumlarda sağlık ekibinize başvurmalısınız.