Özofagus Kanseri

Özofagus, yani yemek borusu, yutak ile mideyi birbirine bağlayan kaslı bir tüptür. Özofagus kanseri, bu organın iç yüzeyini döşeyen hücrelerden kaynaklanan kötü huylu bir tümördür.

İki ana tipi vardır:

• Skuamöz hücreli karsinom: Daha çok yemek borusunun üst ve orta bölümlerinde görülür. Sigara ve alkol kullanımı başlıca risk faktörleri arasında sayılır.
• Adenokarsinom: Genellikle yemek borusunun alt ucunda ve mide ile birleşim bölgesinde görülür. Uzun süreli reflü, Barrett özofagusu ve obezite ile ilişkilendirilir.

Hastalık erken dönemde belirgin bir yakınmaya yol açmayabilir; bu nedenle bazı hastalarda tanı ilerlemiş evrede konulabilir. Tedavi planı; tümörün tipi, yerleşimi, evresi ve hastanın genel sağlık durumu dikkate alınarak multidisipliner tümör konseyinde oluşturulur. Bu konseyde genel cerrahi, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, gastroenteroloji, radyoloji ve patoloji uzmanları birlikte değerlendirme yapar.

Özofagus kanserinde en sık görülen yakınma yutma güçlüğüdür (disfaji). Bu güçlük genellikle önce katı gıdalarda başlar, zamanla yumuşak gıdalarda ve sıvılarda da hissedilebilir.

Diğer olası belirtiler şunlardır:

• Yutkunurken ağrı ya da lokmanın takılma hissi
• İstemsiz kilo kaybı
• Göğüs kemiği arkasında ağrı veya yanma
• Ses kısıklığı ya da geçmeyen öksürük
• Yediklerini geri çıkarma
• Gizli kanamaya bağlı halsizlik ve kansızlık

Bu belirtilerin çoğu başka hastalıklarda da görülebilir. Ancak özellikle ilerleyen yutma güçlüğü ve açıklanamayan kilo kaybı, gecikmeden bir hekime başvurmayı gerektirir.

Kesin tanı, üst gastrointestinal endoskopi sırasında alınan biyopsinin patolojik incelemesiyle konur. Tanının ardından tedavinin planlanabilmesi için hastalığın yaygınlığı, yani evresi belirlenir.

Evrelemede kullanılabilecek yöntemler:

• Göğüs ve karın bilgisayarlı tomografisi (BT)
• PET-BT ile uzak yayılımın araştırılması
• Endoskopik ultrasonografi (EUS) ile tümörün duvar içindeki derinliğinin ve çevre lenf bezlerinin değerlendirilmesi
• Üst ve orta yerleşimli tümörlerde gerektiğinde bronkoskopi
• Seçilmiş hastalarda tanısal laparoskopi

Bunlara ek olarak kan tetkikleri, beslenme durumunun değerlendirilmesi, kalp ve akciğer fonksiyon testleri yapılır. Bu bilgiler hem tedavi seçimini hem de hastanın büyük bir ameliyata uygunluğunu belirlemede yol gösterir.

Özofagus kanserinde tedavi, hastalığın evresine ve tümör tipine göre belirlenir.

• Çok erken evre, yüzeyel tümörler: Seçilmiş hastalarda endoskopik rezeksiyon yöntemleri (EMR, ESD) değerlendirilebilir.
• Lokal ileri tümörler: Ameliyat öncesinde kemoterapi ya da kemoradyoterapi (neoadjuvan tedavi) planlanabilir. Bu tedavinin ardından hasta yeniden değerlendirilir ve uygun görülürse cerrahi uygulanır.
• Kesin kemoradyoterapi: Bazı hastalarda, özellikle skuamöz hücreli tipte, cerrahi yerine bir seçenek olarak düşünülebilir.
• Adjuvan tedavi: Ameliyat sonrası ek tedavi gereksinimi, patoloji sonucuna göre tıbbi onkoloji tarafından değerlendirilir.
• İleri evre hastalık: Sistemik tedaviler ön plandadır; yutma güçlüğünü gidermek için stent gibi destekleyici girişimler uygulanabilir.

Tüm süreç boyunca beslenme desteği tedavinin önemli bir parçasıdır.

Cerrahi, genellikle hastalığın yemek borusu ve çevresindeki lenf bezleriyle sınırlı olduğu, uzak organlara yayılım bulunmadığı durumlarda gündeme gelir. Hastanın genel sağlık durumunun, kalp ve akciğer fonksiyonlarının büyük bir ameliyatı karşılayabilecek düzeyde olması da önemlidir.

Neoadjuvan tedavi uygulanan hastalarda, bu tedavinin tamamlanmasının ardından yeniden evreleme yapılır ve cerrahi kararı güncel bulgulara göre verilir. Ameliyatın uygun olup olmadığı ve zamanlaması, multidisipliner tümör konseyinde hastanın ve hastalığın özelliklerine göre değerlendirilir.

Özofagus kanserinde temel cerrahi tedavi özofajektomidir: yemek borusunun tümörlü bölümü, çevresindeki lenf bezleriyle birlikte çıkarılır. Yeni besin yolu çoğunlukla mideden oluşturulan bir tüp ile, bazı durumlarda ise kalın ya da ince bağırsağın bir bölümü kullanılarak sağlanır.

Tümörün yerleşimine göre farklı teknikler kullanılabilir:

• Ivor Lewis özofajektomi: Karın ve sağ göğüs boşluğundan yapılan girişimler
• McKeown özofajektomi: Karın, göğüs ve boyun bölgelerini içeren yaklaşım
• Transhiatal özofajektomi: Göğüs açılmadan karın ve boyun yoluyla uygulanan yaklaşım

Bu ameliyatlar açık, minimal invaziv (torakoskopik ve laparoskopik), hibrit ya da robotik yardımlı olarak yapılabilir. Ayrıntılı bilgi için Özofagus Cerrahisi (Özofajektomi) sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat öncesinde hastanın beslenme durumu ayrıntılı olarak değerlendirilir. Yutma güçlüğü nedeniyle kilo kaybı yaşayan hastalarda beslenme desteği planlanabilir; gerekirse geçici bir besleme tüpü kullanılabilir.

Bu dönemde:

• Sigaranın bırakılması ve solunum egzersizleri önerilir.
• Kalp, akciğer ve anestezi değerlendirmeleri yapılır.
• Kan sulandırıcılar gibi düzenli kullanılan ilaçlar gözden geçirilir.
• Neoadjuvan tedavi alan hastalarda, ameliyat zamanlaması bu tedavinin etkileri göz önünde bulundurularak belirlenir.

Ameliyatın nasıl yapılacağı, olası riskler ve sonrasındaki süreç cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Ameliyat sonrasında hasta, genellikle yoğun bakımda ya da yakın gözlem altında izlenir. Ağız yoluyla beslenmeye kademeli olarak geçilir; bu dönemde ameliyat sırasında yerleştirilen bir besleme tüpü aracılığıyla destek sağlanabilir.

Erken dönemde hareket etmek, solunum egzersizleri ve fizyoterapi akciğer sorunlarının önlenmesine yardımcı olur. Taburculuk sonrasında küçük ve sık öğünler, yavaş yemek ve yatarken baş tarafının yüksek tutulması önerilebilir.

Çıkarılan dokunun patoloji sonucu multidisipliner tümör konseyinde değerlendirilir ve ek tedavi gerekip gerekmediğine karar verilir. Düzenli onkolojik takip bu sürecin önemli bir parçasıdır.

Özofajektomi büyük bir ameliyattır ve her cerrahi girişimde olduğu gibi bazı riskler taşır.

Genel riskler: Kanama, enfeksiyon, anesteziye bağlı sorunlar, bacak toplardamarlarında pıhtı oluşumu ve akciğere pıhtı atması.

Bu ameliyata özgü riskler:

• Bağlantı yerinden sızıntı (anastomoz kaçağı)
• Zatürre gibi akciğer komplikasyonları
• Kalp ritim bozuklukları
• Ses telinin sinirinin etkilenmesine bağlı ses kısıklığı
• Göğüs boşluğunda lenf sıvısı birikmesi (şilotoraks)
• Bağlantı yerinde darlık
• Reflü, mide boşalmasında gecikme ve dumping sendromu

Riskler, hastanın genel durumuna ve ameliyatın özelliklerine göre farklılık gösterir; bu konular cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Özofajektomi sonrasında iyileşme kademeli bir süreçtir ve süresi kişiden kişiye değişir. Beslenme düzeni ameliyat öncesine göre farklılaşır; ilk dönemde kilo kaybı yaşanabilir. Bu süreçte diyetisyen desteği, uygun öğün düzeninin oluşturulmasına yardımcı olur.

Günlük aktivitelere dönüş, hastanın toparlanma hızına göre adım adım planlanır. Ek tedavi (kemoterapi, radyoterapi ya da diğer sistemik tedaviler) gerekiyorsa, zamanlaması hastanın iyileşme durumuna göre belirlenir. Uzun dönemde düzenli muayene, görüntüleme ve gerektiğinde endoskopi ile takip önerilir.