Pankreas Kanseri

Pankreas, midenin arkasında yer alan; sindirim enzimleri ve insülin gibi hormonlar üreten bir organdır. Baş, gövde ve kuyruk olmak üzere bölümlere ayrılır. Baş kısmı onikiparmak bağırsağı ve ana safra kanalıyla, gövde ve kuyruk kısmı ise dalak ve önemli damarlarla komşudur.

Pankreas kanserinin en sık görülen tipi, pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden gelişen duktal adenokarsinomdur. Başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Sigara kullanımı
• İleri yaş
• Fazla kilo
• Uzun süreli şeker hastalığı ve kronik pankreatit
• Ailede pankreas kanseri öyküsü ve bazı kalıtsal sendromlar

Hastalık erken dönemde sessiz seyredebilir ve tanı konulduğunda tümör çevre damarlara ilerlemiş olabilir. Bu nedenle tedavi planı; tümörün yerleşimi, ana damarlarla ilişkisi ve uzak yayılım durumu dikkate alınarak multidisipliner tümör konseyinde belirlenir. Pankreasın nöroendokrin ve kistik tümörleri farklı özellikler taşır; bu konuda Pankreas Tümörleri sayfasında bilgi bulabilirsiniz.

Pankreas kanserinin belirtileri, tümörün yerleşimine göre farklılık gösterebilir:

• Sarılık: Özellikle pankreas başındaki tümörlerde safra kanalına baskıya bağlı olarak gelişir. Ciltte ve gözlerde sararma, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı ve kaşıntı ile kendini gösterebilir. Sarılık, karın ağrısı olmadan da ortaya çıkabilir.
• Karın üst bölümünde ve sırta yayılan ağrı
• İstemsiz kilo kaybı ve iştahsızlık
• Hazımsızlık, bulantı ve kusma
• Yağlı, kötü kokulu dışkı
• Yeni başlayan ya da beklenmedik şekilde kötüleşen şeker hastalığı

Bu belirtiler başka hastalıklarda da görülebilir; ancak özellikle sarılık ve açıklanamayan kilo kaybı gecikmeden değerlendirilmelidir.

Pankreas kanseri tanısında ve evrelemesinde şu yöntemler kullanılır:

• Pankreas protokolünde çok kesitli bilgisayarlı tomografi: Tümörün boyutunu, ana damarlarla ilişkisini ve uzak yayılımı değerlendirmede temel yöntemdir.
• MR ve MRCP: Pankreas ve safra kanallarının ayrıntılı değerlendirilmesine ve karaciğerdeki küçük odakların saptanmasına yardımcı olur.
• Endoskopik ultrasonografi (EUS): Tümörün yakından görüntülenmesini ve iğne ile biyopsi alınmasını sağlar.
• CA 19-9: Tanı koydurucu değildir; ancak başlangıç değeri ve takip açısından bilgi verebilir.
• ERCP: Sarılığı olan hastalarda safra akışını sağlamak için stent yerleştirilmesinde kullanılabilir.

Seçilmiş hastalarda PET-BT veya tanısal laparoskopi de değerlendirilebilir. Evreleme sonucunda tümör; çıkarılabilir, sınırda çıkarılabilir, lokal ileri veya metastatik olarak sınıflandırılır.

Pankreas kanserinde tedavi, tümörün çıkarılabilirlik durumuna göre planlanır:

• Çıkarılabilir tümörler: Cerrahi, tedavinin temel bileşenidir. Ameliyat öncesinde veya sonrasında kemoterapi tıbbi onkoloji tarafından planlanır.
• Sınırda çıkarılabilir tümörler: Genellikle önce kemoterapi ve bazı durumlarda radyoterapi (neoadjuvan tedavi) uygulanır; ardından yeniden değerlendirme yapılarak cerrahi kararı verilir.
• Lokal ileri tümörler: Sistemik tedavi ön plandadır. Tedaviye iyi yanıt alınan seçilmiş hastalarda cerrahi yeniden değerlendirilebilir.
• Metastatik hastalık: Sistemik tedaviler uygulanır.

Tüm evrelerde ağrı kontrolü, beslenme desteği, sindirim enzimi desteği ve sarılığın giderilmesi gibi destekleyici tedaviler yaşam kalitesi açısından önemlidir. Tüm tedavi kararları multidisipliner tümör konseyinde verilir.

Cerrahi, uzak organ yayılımı olmayan ve tümörün ana damarlarla ilişkisinin güvenli bir şekilde çıkarılmasına izin verdiği durumlarda gündeme gelir. Sınırda çıkarılabilir ve bazı lokal ileri tümörlerde ise cerrahi kararı, neoadjuvan tedavinin ardından yapılan yeniden değerlendirmeye göre verilir.

Hastanın genel sağlık durumu, beslenme durumu ve eşlik eden hastalıklar da büyük bir ameliyata uygunluğun belirlenmesinde önemlidir. Tümör çıkarılamadığında, safra yolu veya mide çıkışı tıkanıklıkları için endoskopik ya da cerrahi destekleyici girişimler değerlendirilebilir.

Tümörün pankreastaki yerleşimine göre farklı ameliyatlar uygulanır:

• Pankreatikoduodenektomi (Whipple ameliyatı): Pankreas başındaki tümörlerde uygulanır. Pankreas başı, onikiparmak bağırsağı, safra kesesi, ana safra kanalının alt bölümü ve bazı durumlarda midenin bir kısmı çevre lenf bezleriyle birlikte çıkarılır. Ardından pankreas, safra kanalı ve mide yeniden ince bağırsağa bağlanır.
• Distal pankreatektomi: Pankreas gövde ve kuyruğundaki tümörlerde uygulanır; kanser cerrahisinde genellikle dalak da birlikte çıkarılır.
• Total pankreatektomi: Tümörün pankreası yaygın olarak tuttuğu seçilmiş durumlarda uygulanır.

Bazı hastalarda tümörle ilişkili damarların bir bölümünün çıkarılıp onarılması gerekebilir. Ayrıntılar için Pankreas Cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat öncesinde evreleme tetkikleri tamamlanır ve hastanın genel sağlık durumu ayrıntılı olarak değerlendirilir. Sarılığı olan hastalarda, tedavi planına göre ameliyat öncesinde safra akışının endoskopik yolla sağlanması gerekebilir.

Bu süreçte:

• Beslenme durumu değerlendirilir ve gerekirse beslenme desteği verilir.
• Kan şekeri düzeyleri kontrol altına alınır.
• Kalp, akciğer ve anestezi değerlendirmeleri yapılır.
• Distal pankreatektomi ile dalağın çıkarılması planlanan hastalarda uygun zamanlamayla aşılar önerilir.

Ameliyatın kapsamı, olası riskler ve sonrasındaki süreç cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Ameliyat sonrasında hasta yakın gözlem altında izlenir. Ağız yoluyla beslenmeye, hastanın durumuna göre kademeli olarak geçilir. Ameliyat sırasında yerleştirilen drenler, pankreas sızıntısı açısından takip edilir.

Pankreasın bir bölümü çıkarıldığı için:

• Sindirim enzimi desteği gerekebilir.
• Kan şekeri düzeyleri izlenir; bazı hastalarda şeker hastalığı gelişebilir ya da mevcut şeker hastalığının tedavisi değişebilir.

Patoloji sonucu multidisipliner tümör konseyinde değerlendirilir ve ameliyat sonrası kemoterapi planlanır. Ardından düzenli onkolojik takip uygulanır.

Pankreas cerrahisi büyük ve karmaşık bir ameliyattır; her cerrahi girişimde olduğu gibi bazı riskler taşır.

Genel riskler: Kanama, enfeksiyon, anesteziye bağlı sorunlar, pıhtı oluşumu ve akciğer komplikasyonları.

Ameliyata özgü riskler:

• Pankreas bağlantı yerinden veya kesik yüzeyinden sızıntı (pankreatik fistül)
• Mide boşalmasında gecikme
• Safra sızıntısı
• Karın içinde apse ve sıvı birikimi
• Ameliyat sonrası geç dönemde kanama
• Şeker hastalığı ve sindirim enzimi yetersizliği

Riskler, hastanın genel durumuna, pankreas dokusunun yapısına ve ameliyatın türüne göre farklılık gösterir. Bu konular cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Pankreas ameliyatı sonrasında iyileşme kademeli bir süreçtir ve süresi kişiden kişiye değişir. Beslenme düzenine uyum, enzim desteği ve kan şekeri kontrolü bu dönemin önemli bileşenleridir; diyetisyen desteği yararlı olabilir. Ameliyat sonrası kemoterapinin başlama zamanı, hastanın toparlanma durumuna göre belirlenir. Uzun dönemde muayene, kan tetkikleri ve görüntülemeyi içeren düzenli takip önerilir.