Mide ve Özofagus Cerrahisi

Özofagus (yemek borusu), yutulan besinleri ağızdan mideye taşıyan kaslı bir borudur. Mide ise besinlerin depolandığı ve sindirimin ilk aşamalarının gerçekleştiği organdır. Yemek borusunun mideyle birleştiği bölgede bulunan alt özofagus sfinkteri, mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını önlemeye yardımcı olur.

Mide ve özofagus cerrahisi, bu organların cerrahi tedavi gerektirebilen hastalıklarıyla ilgilenir:

• Özofagus kanseri ve mide kanseri
• Gastrointestinal stromal tümörler (GIST) gibi diğer mide tümörleri
• Reflü hastalığı
• Hiatal herni (mide fıtığı)
• Akalazya gibi yemek borusu hareket bozuklukları

Bu hastalıkların tedavisinde gastroenteroloji, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi ve beslenme uzmanlarıyla iş birliği önemlidir. Reflü gibi hastalıklarda tedavi çoğunlukla yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlarla başlar; cerrahi, seçilmiş hastalarda gündeme gelir. Kanser tedavisinde ise cerrahi çoğu zaman kemoterapi ve/veya radyoterapiyle birlikte planlanır.

Ameliyatlar hastalığın özelliklerine göre açık, laparoskopik veya robotik yöntemle yapılabilir.

Mide ve yemek borusu hastalıkları farklı yakınmalarla ortaya çıkabilir:

• Göğüs arkasında yanma (mide ekşimesi), ağza acı veya ekşi su gelmesi
• Yutma güçlüğü, lokmanın takılması hissi veya yutkunurken ağrı
• Yiyeceklerin sindirilmeden geri gelmesi
• Hazımsızlık, şişkinlik, erken doyma
• Bulantı, kusma
• Açıklanamayan kilo kaybı veya iştahsızlık
• Kansızlık, siyah renkli dışkı
• Kronik öksürük, ses kısıklığı gibi reflüye bağlı olabilen yakınmalar

Tanı için kullanılan başlıca yöntemler:

• Üst gastrointestinal endoskopi: Yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının incelenmesini ve gerektiğinde biyopsi alınmasını sağlar.
• Baryumlu grafi (pasaj grafisi): Yemek borusunun ve midenin yapısını, hiatal herninin boyutunu ve yutma sırasındaki geçişi değerlendirmede kullanılır.
• Özofagus manometrisi: Yemek borusu kaslarının ve alt özofagus sfinkterinin çalışmasını ölçer; akalazya tanısında ve reflü ameliyatı öncesinde önemlidir.
• pH veya pH-empedans ölçümü: Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçışını belirli bir süre boyunca kaydeder.
• BT, PET-BT ve endoskopik ultrasonografi: Kanser tanısı konulan hastalarda hastalığın evresinin belirlenmesinde kullanılır.

Hangi tetkiklerin gerektiği, hastanın yakınmalarına ve ön tanıya göre belirlenir.

Tedavi hastalığın türüne göre değişir:

Reflü ve hiatal herni

Tedavi genellikle yaşam tarzı değişiklikleri (kilo kontrolü, akşam yemeklerinin erken saatte yenmesi, yatak başının yükseltilmesi gibi) ve mide asidini azaltan ilaçlarla başlar. İlaç tedavisine rağmen yakınmaları süren veya ilaç kullanmak istemeyen seçilmiş hastalarda reflü cerrahisi (fundoplikasyon) değerlendirilebilir.

Akalazya

Balon genişletme gibi endoskopik yöntemler ve cerrahi tedavi seçenekleri bulunur. Cerrahi tedavide Heller miyotomi uygulanır.

Mide ve yemek borusu kanserleri

Çok erken evrede saptanan bazı tümörler endoskopik olarak çıkarılabilir. Diğer hastalarda tedavi; gastrektomi veya özofajektomi gibi ameliyatlar ile kemoterapi ve/veya radyoterapinin birlikte planlanmasını içerebilir. Seçilmiş hastalarda robotik mide cerrahisi değerlendirilebilir.

Cerrahi tedavi, hastalığa göre farklı durumlarda gündeme gelir:

• Reflü hastalığı: İlaç tedavisine rağmen yakınmaların sürmesi, ilaçların uzun süre kullanılmak istenmemesi, reflüye bağlı komplikasyonların gelişmesi veya büyük bir hiatal herninin eşlik etmesi gibi durumlarda.
• Hiatal herni: Yakınmaya neden olan veya midenin önemli bir bölümünün göğüs boşluğuna geçtiği büyük fıtıklarda.
• Akalazya: Yutma güçlüğü nedeniyle beslenmenin etkilendiği ve tedavi gereken hastalarda, endoskopik ve cerrahi seçenekler değerlendirilerek.
• Kanser: Tümörün çıkarılabilir olduğu ve hastanın ameliyata uygun olduğu durumlarda, çoğu zaman multidisipliner değerlendirme sonrasında.

Cerrahi kararı, yakınmaların şiddeti, tetkik sonuçları ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek verilir.

• Fundoplikasyon: Midenin üst kısmının yemek borusunun alt ucunun etrafına sarılarak reflüyü önleyen bir bariyer oluşturulmasıdır. Genellikle hiatal herni onarımıyla birlikte yapılır.
• Hiatal herni onarımı: Göğüs boşluğuna geçen midenin karın içine indirilmesi ve diyaframdaki genişlemiş açıklığın daraltılmasıdır.
• Heller miyotomi: Yemek borusunun alt ucundaki kas liflerinin kesilerek geçişin kolaylaştırılmasıdır; reflüyü önlemek için çoğunlukla kısmi bir fundoplikasyon eklenir.
• Gastrektomi: Midenin bir bölümünün (subtotal) veya tamamının (total) çevre lenf düğümleriyle birlikte çıkarılmasıdır.
• Özofajektomi: Yemek borusunun tümörlü bölümünün çıkarılması ve genellikle midenin tüp şeklinde yeniden biçimlendirilerek yemek borusunun yerine kullanılmasıdır.

Bu ameliyatlar hastanın ve hastalığın özelliklerine göre açık, laparoskopik veya robotik yöntemle yapılabilir.

Ameliyat öncesinde endoskopi, görüntüleme ve gerekirse fonksiyonel testler (manometri, pH ölçümü) tamamlanır. Kanser hastalarında evreleme ve multidisipliner değerlendirme yapılır.

Beslenme durumu, özellikle yutma güçlüğü veya kilo kaybı olan hastalarda dikkatle değerlendirilir; gerekirse ameliyat öncesi beslenme desteği planlanır. Genel sağlık durumu, anestezi uygunluğu ve kullanılan ilaçlar gözden geçirilir. Sigara kullanılıyorsa bırakılması önerilir.

Ameliyat sonrası süreç, yapılan ameliyatın türüne göre farklılık gösterir.

Reflü, hiatal herni ve akalazya ameliyatlarından sonra beslenme genellikle sıvı gıdalarla başlar ve bir süre yumuşak kıvamlı gıdalarla devam eder. Erken dönemde geçici yutma güçlüğü veya şişkinlik görülebilir.

Gastrektomi ve özofajektomi sonrasında beslenme kademeli olarak düzenlenir. Az miktarda ve sık öğünler önerilir. Mide ameliyatlarından sonra bazı hastalarda yemek sonrası çarpıntı, terleme veya ishal gibi yakınmalarla seyreden “dumping sendromu” görülebilir. Midenin tamamı veya büyük bölümü çıkarılan hastalarda B12 vitamini ve bazı mineral takviyeleri gerekebilir. Bu süreçte diyetisyen desteği yararlı olabilir.

Genel cerrahi riskler (kanama, enfeksiyon, pıhtı oluşumu, akciğer komplikasyonları, anesteziye bağlı sorunlar) yanında ameliyata özgü riskler bulunur:

• Reflü ve hiatal herni cerrahisi: Yutma güçlüğü, şişkinlik, geğirememe, fıtığın veya reflünün tekrarlaması
• Heller miyotomi: Reflü gelişimi, yemek borusu iç tabakasının zedelenmesi
• Gastrektomi ve özofajektomi: Bağlantı yerinden kaçak, bağlantı yerinde daralma, beslenme sorunları, dumping sendromu, vitamin ve mineral eksiklikleri, akciğer komplikasyonları

Risklerin türü ve olasılığı ameliyata ve hastaya göre farklıdır; cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

İyileşme süreci ameliyatın türüne ve kapsamına göre belirgin farklılık gösterir ve kişiden kişiye değişir. Reflü veya hiatal herni ameliyatlarından sonra normal beslenmeye dönüş kademeli olarak sağlanır. Kanser ameliyatlarından sonra iyileşme daha uzun bir süreç olabilir ve beslenme düzenine uyum zaman alabilir.

Kilo takibi, beslenme önerilerine uyum ve düzenli kontroller önemlidir. Kanser tedavisi görenlerde takip programı hastalığın evresine göre planlanır.