Hiatal Herni (Mide Fıtığı)

Diyafram, göğüs boşluğunu karın boşluğundan ayıran kas yapısındaki bir perdedir. Yemek borusu, bu perdedeki hiatus adı verilen bir açıklıktan geçerek mideye ulaşır. Hiatal herni, bu açıklığın genişlemesi sonucunda midenin bir bölümünün göğüs boşluğuna kaymasıdır.

Hiatal herniler genel olarak şu tiplere ayrılır:

• Kayan (tip I) herni: En sık görülen tiptir; yemek borusu ile midenin birleşim yeri yukarı kayar. Genellikle reflü ile ilişkilidir.
• Paraözofageal (tip II) herni: Birleşim yeri yerinde kalırken midenin bir bölümü yemek borusunun yanından göğse doğru ilerler.
• Karma (tip III) herni: Kayan ve paraözofageal tiplerin birlikte görüldüğü durumdur.
• Tip IV herni: Mideyle birlikte kalın bağırsak veya dalak gibi başka organların da göğüs boşluğuna geçtiği durumdur.

İleri yaş, fazla kilo, gebelik, kronik öksürük ve kabızlık gibi karın içi basıncını artıran durumlar hiatal herni gelişimini kolaylaştırabilir.

Küçük kayan hiatal hernilerin birçoğu herhangi bir yakınmaya yol açmaz ve başka bir nedenle yapılan tetkiklerde saptanır. Yakınma olduğunda bunlar çoğunlukla reflü belirtileridir:

• Göğüste yanma ve ağza ekşi su gelmesi
• Geğirme ve şişkinlik

Özellikle paraözofageal ve karma hernilerde şu belirtiler de görülebilir:

• Yemekten sonra göğüste ya da karın üst bölümünde ağrı ve baskı hissi
• Erken doyma
• Yutma güçlüğü
• Yemek sonrası nefes darlığı
• Gizli kanamaya bağlı kansızlık

Hiatal herni tanısında şu yöntemler kullanılabilir:

• Üst gastrointestinal endoskopi: Fıtığın varlığını ve yemek borusundaki reflüye bağlı değişiklikleri gösterir.
• Baryumlu özofagus-mide grafisi: Fıtığın tipini, büyüklüğünü ve midenin konumunu ortaya koyar.
• Bilgisayarlı tomografi: Özellikle büyük hernilerde ve başka organların fıtığa katıldığından şüphelenildiğinde yararlıdır.
• Özofagus manometrisi ve pH ölçümü: Cerrahi planlanan hastalarda yemek borusunun hareket fonksiyonunu ve reflünün derecesini değerlendirmek için kullanılır.

Tetkiklerin kapsamı, yakınmalara ve planlanan tedaviye göre belirlenir.

Hiatal hernide tedavi, fıtığın tipine ve yakınmalara göre planlanır.

Yakınmaya yol açmayan küçük kayan herniler çoğu zaman özel bir tedavi gerektirmez. Reflü yakınmaları olan hastalarda ilk basamakta yaşam tarzı değişiklikleri ve mide asidini azaltan ilaçlar kullanılır:

• Kilo kontrolü
• Akşam yemeğini erken yemek ve yatmadan önce yememek
• Yatağın baş tarafını yükseltmek
• Sigara ve alkolden uzak durmak

İlaç tedavisine yanıt vermeyen hastalarda, belirgin yakınmalara yol açan paraözofageal ya da karma hernilerde ve komplikasyon gelişen durumlarda cerrahi tedavi değerlendirilir.

Cerrahi tedavi aşağıdaki durumlarda gündeme gelebilir:

• İlaç tedavisine rağmen süren reflü yakınmaları
• Yakınmaya yol açan paraözofageal veya karma herniler
• Fıtığa bağlı kanama ve kansızlık
• Yutma güçlüğü ya da yemek sonrası belirgin ağrı ve nefes darlığı
• Midenin fıtık içinde dönmesi veya sıkışması gibi acil durumlar

Belirgin yakınması olmayan büyük paraözofageal hernilerde cerrahi kararı; hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve olası riskler göz önünde bulundurularak kişiye özel olarak verilir.

Hiatal herni onarımında genel olarak şu adımlar uygulanır:

1. Göğüs boşluğuna kaymış olan mide ve fıtık kesesi karın içine indirilir.
2. Yemek borusunun alt ucu, gerginlik olmadan karın içinde kalabilecek şekilde serbestleştirilir.
3. Genişlemiş diyafram açıklığı dikişlerle daraltılır (kruroplasti).
4. Reflünün önlenmesi amacıyla çoğu hastada bir fundoplikasyon eklenir.

Seçilmiş durumlarda diyafram onarımını desteklemek için yama (mesh) kullanımı değerlendirilebilir; bu konudaki karar hastanın ve fıtığın özelliklerine göre verilir. Ameliyatlar günümüzde büyük ölçüde laparoskopik ya da robotik olarak yapılmaktadır. Reflü cerrahisi hakkında ayrıntılı bilgi için Reflü Cerrahisi (Fundoplikasyon) sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat öncesinde fıtığın tipi ve büyüklüğü görüntüleme yöntemleriyle netleştirilir; reflü yakınmaları olan hastalarda manometri ve pH ölçümü yapılabilir. Anestezi değerlendirmesi, kalp ve akciğer muayenesi gerçekleştirilir.

Kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar gözden geçirilir. Sigaranın bırakılması ve fazla kilolu hastalarda kilo verilmesi, iyileşmeye ve onarımın dayanıklılığına katkı sağlayabilir. Ameliyat planı ve beklentiler cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Ameliyat sonrasında beslenmeye sıvı gıdalarla başlanır ve kademeli olarak yumuşak gıdalara, ardından normal beslenmeye geçilir. İlk dönemde yutkunurken takılma hissi, şişkinlik ve gaz yakınmaları görülebilir.

Bu dönemde küçük lokmalarla yavaş yemek, gazlı içeceklerden kaçınmak ve karın içi basıncını artıran ağır kaldırma gibi aktivitelerden cerrahın önerdiği süre boyunca uzak durmak önemlidir. Öksürük ve kabızlık gibi durumların kontrol altında tutulması da onarımın korunmasına yardımcı olur.

Hiatal herni onarımının da her cerrahi girişim gibi bazı riskleri vardır.

Genel riskler: Kanama, enfeksiyon, anesteziye bağlı sorunlar ve pıhtı oluşumu.

Ameliyata özgü riskler:

• Fıtığın zamanla tekrarlaması (nüks)
• Geçici ya da uzun süren yutma güçlüğü
• Şişkinlik ve gaz yakınmaları
• Göğüs boşluğuna hava kaçması
• Mide, yemek borusu veya çevre organların yaralanması
• Yama kullanılan hastalarda yamaya bağlı sorunlar

Özellikle büyük hernilerde tekrarlama olasılığı cerrahi planlamada dikkate alınır. Bu konular cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Minimal invaziv hiatal herni onarımından sonra hastalar genellikle erken dönemde hareket etmeye başlar; ancak iyileşme süresi kişiden kişiye değişir. Beslenme düzeni zaman içinde kademeli olarak normale döner. Günlük aktivitelere ve işe dönüş, ameliyatın kapsamına ve toparlanmaya göre planlanır. Kontrol muayenelerinde yakınmalar değerlendirilir; gerekli görülürse görüntüleme yapılabilir.