Reflü Hastalığı

Mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçması (reflü), zaman zaman sağlıklı kişilerde de görülebilir. Bu durum sık tekrarlıyor, yaşam kalitesini bozan yakınmalara ya da yemek borusunda hasara yol açıyorsa gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) olarak adlandırılır.

Yemek borusu ile midenin birleştiği yerde, mide içeriğinin geri kaçmasını önleyen bir kapak mekanizması (alt özofagus sfinkteri) bulunur. Bu mekanizmanın zayıflaması reflüye yol açar. Reflü hastalığının gelişimini kolaylaştıran durumlar şunlardır:

• Hiatal herni (mide fıtığı)
• Fazla kilo ve obezite
• Gebelik
• Sigara ve alkol kullanımı
• Yağlı ve ağır yemekler, geç saatte yemek yeme
• Bazı ilaçlar

Uzun süre tedavi edilmeyen reflü; yemek borusunda iltihap (özofajit), darlık ve Barrett özofagusu gibi sorunlara yol açabilir.

Reflü hastalığının en bilinen belirtileri şunlardır:

• Göğüs kemiğinin arkasında yanma hissi (pirozis)
• Ağza acı ya da ekşi su gelmesi (regürjitasyon)

Bunların yanında daha az tipik belirtiler de görülebilir:

• Göğüs ağrısı
• Kronik öksürük, ses kısıklığı ve boğazda takılma hissi
• Astım benzeri yakınmalar
• Diş minesinde aşınma
• Yutma güçlüğü

Göğüs ağrısı durumunda öncelikle kalp kaynaklı nedenlerin dışlanması gerekir.

Tipik yakınmaları olan hastalarda tanı çoğunlukla klinik değerlendirmeyle konur ve tedaviye başlanabilir. Ancak alarm bulguları varsa, tedaviye yanıt alınamıyorsa ya da cerrahi düşünülüyorsa ek tetkikler gerekir:

• Üst gastrointestinal endoskopi: Yemek borusundaki iltihap, darlık, Barrett özofagusu ve hiatal herninin değerlendirilmesini sağlar.
• pH-metre veya pH-impedans ölçümü: Yemek borusuna geri kaçan içeriğin miktarını ve yakınmalarla ilişkisini objektif olarak ortaya koyar.
• Özofagus manometrisi: Yemek borusunun kasılma gücünü ölçer; özellikle cerrahi öncesinde ve akalazya gibi hareket bozukluklarının dışlanmasında önemlidir.
• Baryumlu grafi: Yemek borusu ve midenin anatomisini gösterir.

Cerrahi planlanan hastalarda bu testlerin tamamlanması, doğru hasta seçimi için önem taşır.

Reflü hastalığında tedavi genellikle basamaklı olarak planlanır.

Yaşam tarzı değişiklikleri

• Fazla kilolardan kurtulmak
• Yatmadan önceki saatlerde yemek yememek
• Yatağın baş tarafını yükseltmek
• Sigara ve alkolü bırakmak
• Yakınmaları artıran yiyeceklerden kaçınmak

İlaç tedavisi

Mide asidini azaltan proton pompası inhibitörleri (PPI) en sık kullanılan ilaçlardır. H2 reseptör blokerleri, antasitler ve aljinat içeren ilaçlar da kullanılabilir.

Cerrahi ve girişimsel tedaviler

İlaç tedavisine yeterli yanıt alınamayan ya da uzun süreli ilaç kullanımı yerine başka bir seçenek arayan uygun hastalarda cerrahi tedavi değerlendirilebilir. Bazı merkezlerde seçilmiş hastalar için endoskopik yöntemler de uygulanmaktadır.

Reflü cerrahisi, aşağıdaki durumlarda gündeme gelebilir:

• Düzenli ilaç kullanımına rağmen yakınmaların sürmesi
• İlaçlara bağlı yan etkiler ya da uzun süreli ilaç kullanmak istememe
• Özellikle ağza içerik gelmesi (regürjitasyon) yakınmasının ön planda olması
• Büyük hiatal herni varlığı
• Özofajit, darlık veya akciğere kaçışa bağlı sorunlar gibi komplikasyonlar

Cerrahi kararından önce reflünün tetkiklerle kanıtlanması ve yakınmaların reflüye bağlı olduğunun gösterilmesi önemlidir. Karar, hastanın yakınmaları, test sonuçları ve beklentileri birlikte değerlendirilerek verilir.

Reflü cerrahisinin temel yöntemi fundoplikasyondur. Bu ameliyatta midenin üst kısmı (fundus), yemek borusunun alt ucunun çevresine sarılarak kapak mekanizması güçlendirilir.

• Nissen fundoplikasyonu: Midenin yemek borusu çevresine tam olarak sarıldığı yöntemdir.
• Toupet fundoplikasyonu: Arkadan yapılan kısmi sarma yöntemidir.
• Dor fundoplikasyonu: Önden yapılan kısmi sarma yöntemidir.

Ameliyat sırasında genellikle diyaframdaki genişlemiş açıklık da dikişlerle daraltılır (hiatal onarım). Hangi sarma tekniğinin seçileceği, manometri bulgularına ve hastanın özelliklerine göre belirlenir. Günümüzde bu ameliyatlar çoğunlukla laparoskopik olarak yapılmaktadır. Ayrıntılar için Reflü Cerrahisi (Fundoplikasyon) sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat öncesinde endoskopi, pH ölçümü ve manometri gibi tetkiklerin tamamlanmış olması gerekir. Bu testler, cerrahinin gerçekten yarar sağlayıp sağlamayacağını ve hangi tekniğin uygun olduğunu belirlemede yol gösterir.

Bunun yanında anestezi değerlendirmesi yapılır, kullanılan ilaçlar gözden geçirilir ve kan sulandırıcıların ne zaman kesileceği belirlenir. Fazla kilolu hastalarda kilo verilmesi önerilebilir. Ameliyattan beklentiler, olası yan etkiler ve ameliyat sonrası beslenme düzeni cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Ameliyat sonrasında beslenmeye genellikle sıvı gıdalarla başlanır, ardından yumuşak gıdalara ve kademeli olarak normal beslenmeye geçilir. İlk dönemde yutkunurken hafif takılma hissi, şişkinlik ve gaz yakınmaları görülebilir; bu yakınmalar çoğu hastada zamanla azalır.

Bu dönemde:

• Küçük lokmalarla ve yavaş yemek
• Gazlı içeceklerden kaçınmak
• Ağır kaldırma ve zorlayıcı aktiviteler konusunda cerrahın önerilerine uymak önerilir.

Kontrol muayenelerinde yakınmaların seyri değerlendirilir ve reflü ilaçlarının kullanımı yeniden gözden geçirilir.

Her cerrahi girişimde olduğu gibi reflü cerrahisinin de bazı riskleri vardır.

Genel riskler: Kanama, enfeksiyon, anesteziye bağlı sorunlar ve pıhtı oluşumu.

Ameliyata özgü riskler:

• Geçici ya da uzun süren yutma güçlüğü
• Şişkinlik, gaz ve geğirmekte zorlanma
• Sarmanın gevşemesi ya da yer değiştirmesi
• Reflü yakınmalarının zamanla tekrarlaması
• Mide, yemek borusu veya dalak gibi çevre organların yaralanması
• Göğüs boşluğuna hava kaçması

Bazı hastalarda ek bir girişim gerekebilir. Bu riskler cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Laparoskopik ya da robotik reflü cerrahisi sonrasında hastalar genellikle kısa sürede hareket etmeye başlar; ancak toparlanma süresi kişiden kişiye değişir. Beslenme düzeni birkaç hafta boyunca kademeli olarak normale döner. Günlük aktivitelere ve işe dönüş, ameliyatın kapsamına ve hastanın iyileşme hızına göre cerrahınızla birlikte planlanır. Uzun dönemde yakınmaların izlenmesi amacıyla kontrol muayeneleri önerilir.