Kolon Kanseri

Kolon, sindirim sisteminin son bölümünü oluşturan kalın bağırsağın rektum dışında kalan kısmıdır. Kolon kanseri, bu organın iç yüzeyini döşeyen hücrelerden gelişen kötü huylu bir tümördür. Kolon kanserlerinin çoğu, yıllar içinde adenomatöz polip adı verilen iyi huylu oluşumların dönüşümüyle ortaya çıkar. Bu nedenle poliplerin kolonoskopi ile saptanıp çıkarılması, hastalığın önlenmesinde önemli bir yere sahiptir.

Kolon kanseri için başlıca risk faktörleri şunlardır:

• İlerleyen yaş
• Ailede kolorektal kanser veya polip öyküsü
• Lynch sendromu ve ailesel adenomatöz polipozis gibi kalıtsal durumlar
• Uzun süreli ülseratif kolit veya Crohn hastalığı
• Kırmızı ve işlenmiş etten zengin, liften fakir beslenme
• Fazla kilo, hareketsizlik, sigara ve alkol

Tedavi planı, hastalığın evresi ve hastanın genel durumu değerlendirilerek multidisipliner tümör konseyinde oluşturulur.

Kolon kanseri erken dönemde çoğu zaman belirti vermez. Bu nedenle tarama programları önemlidir. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:

• Dışkılama alışkanlığında değişiklik (yeni başlayan kabızlık, ishal ya da ikisinin dönüşümlü olması)
• Dışkıda kan veya dışkının koyu renkte olması
• Karın ağrısı, şişkinlik ve kramplar
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Demir eksikliğine bağlı kansızlık, halsizlik ve yorgunluk
• İleri evrede bağırsak tıkanıklığına bağlı gaz ve dışkı çıkaramama, kusma

Bu belirtilerin çoğu hemoroid gibi iyi huylu durumlarla da ilişkili olabilir. Ancak yeni başlayan ve süren yakınmalar mutlaka hekime danışılmalıdır.

Kolon kanseri tanısında temel yöntem kolonoskopidir. Kolonoskopi sırasında tüm kalın bağırsak incelenir, şüpheli alanlardan biyopsi alınır ve polipler çıkarılabilir. Kesin tanı patolojik inceleme ile konur.

Tanının ardından evreleme için:

• Göğüs, karın ve pelvis bilgisayarlı tomografisi ile uzak organ yayılımı araştırılır.
• Gerekli durumlarda MR veya PET-BT kullanılabilir.
• CEA gibi tümör belirteçleri başlangıç değeri olarak ölçülür; tanı koydurucu değildir ancak takipte yol gösterebilir.

Kolonoskopinin tamamlanamadığı durumlarda BT kolonografi gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Tümör dokusu üzerinde yapılan bazı moleküler testler, tedavi planlamasına katkı sağlayabilir.

Kolon kanserinde tedavi, hastalığın evresine göre belirlenir.

• Poliple sınırlı çok erken kanserler: Seçilmiş hastalarda kolonoskopi ile polipin tamamen çıkarılması yeterli olabilir; patoloji sonucuna göre ek cerrahi gerekebilir.
• Lokalize ve bölgesel hastalık: Tedavinin temeli, tümörlü bağırsak bölümünün lenf bezleriyle birlikte cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
• Adjuvan tedavi: Patoloji sonucuna ve evreye göre ameliyat sonrası kemoterapi tıbbi onkoloji tarafından planlanabilir.
• Lokal ileri tümörler: Seçilmiş hastalarda ameliyat öncesi (neoadjuvan) tedavi değerlendirilebilir.
• Metastatik hastalık: Sistemik tedaviler ön plandadır. Karaciğer veya akciğer gibi organlardaki sınırlı yayılım, seçilmiş hastalarda cerrahi olarak da tedavi edilebilir.

Tüm tedavi kararları multidisipliner tümör konseyinde verilir.

Cerrahi, uzak yayılımı olmayan kolon kanserlerinde tedavinin temelini oluşturur. Bunun yanında şu durumlarda da gündeme gelir:

• Kolonoskopi ile çıkarılan polipte, patoloji sonucuna göre ek tedavi gerektiren özellikler saptanması
• Tümöre bağlı bağırsak tıkanıklığı, delinme veya kontrol edilemeyen kanama gibi acil durumlar
• Metastatik hastalıkta, seçilmiş hastalarda tümör ve yayılım alanlarının birlikte ya da aşamalı olarak çıkarılması

Ameliyatın zamanlaması ve kapsamı, hastanın ve hastalığın özelliklerine göre multidisipliner tümör konseyinde değerlendirilir.

Kolon kanseri cerrahisinde amaç, tümörlü bağırsak bölümünün sağlam sınırlarla, besleyici damarları ve bu damarlar boyunca uzanan lenf bezleriyle birlikte çıkarılmasıdır. Tümörün yerleşimine göre farklı ameliyatlar uygulanır:

• Sağ hemikolektomi: Kalın bağırsağın sağ bölümündeki tümörlerde
• Transvers kolektomi: Kalın bağırsağın orta bölümündeki tümörlerde
• Sol hemikolektomi: Kalın bağırsağın sol bölümündeki tümörlerde
• Sigmoid kolektomi: Rektuma yakın sigmoid kolon tümörlerinde

Çıkarılan bölümün ardından bağırsak uçları birleştirilir (anastomoz). Bazı durumlarda geçici ya da kalıcı bir stoma gerekebilir. Ameliyat açık, laparoskopik veya robotik olarak yapılabilir. Ayrıntılar için Kolon Rezeksiyonları sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat öncesinde evreleme tetkikleri tamamlanır ve hastanın genel sağlık durumu değerlendirilir. Kansızlık varsa düzeltilmesi, beslenme durumunun iyileştirilmesi ve eşlik eden hastalıkların kontrol altına alınması hedeflenir.

Bu süreçte:

• Anestezi, kalp ve akciğer değerlendirmeleri yapılır.
• Kan sulandırıcıların ne zaman kesileceği hekim tarafından belirlenir.
• Cerrahi ekibin önerisine göre bağırsak hazırlığı uygulanabilir.
• Stoma olasılığı varsa, uygun yerin önceden işaretlenmesi ve bilgilendirme yapılabilir.

Birçok merkezde ameliyat sonrası iyileşmeyi destekleyen protokoller kullanılır. Ameliyat planı cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Ameliyat sonrasında erken dönemde hareket etmek, uygun olduğunda ağız yoluyla beslenmeye başlamak ve ağrı kontrolü iyileşmenin önemli parçalarıdır. Bağırsak hareketlerinin yeniden başlaması kişiden kişiye farklı zaman alabilir.

Taburculuk sonrasında dışkılama alışkanlıklarında bir süre değişiklikler görülebilir. Stoma açılan hastalarda stoma bakımı konusunda eğitim verilir.

Çıkarılan dokunun patoloji sonucu multidisipliner tümör konseyinde değerlendirilir; ek tedavi gerekip gerekmediğine bu sonuca göre karar verilir. Sonrasında muayene, kan tetkikleri, görüntüleme ve kolonoskopiyi içeren düzenli bir takip programı uygulanır.

Kolon kanseri cerrahisinin de her cerrahi girişim gibi bazı riskleri vardır.

Genel riskler: Kanama, yara enfeksiyonu, anesteziye bağlı sorunlar, akciğer komplikasyonları, bacak toplardamarlarında pıhtı oluşumu ve akciğere pıhtı atması.

Ameliyata özgü riskler:

• Bağırsak birleşim yerinden sızıntı (anastomoz kaçağı)
• Bağırsak hareketlerinin geçici olarak durması (ileus)
• Karın içinde apse gelişimi
• Çevre organların yaralanması
• Uzun dönemde yapışıklıklar ve kesi yeri fıtığı

Riskler, hastanın genel durumuna ve ameliyatın kapsamına göre farklılık gösterir. Bu konular cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

İyileşme süresi; ameliyatın kapsamına, uygulanan yönteme ve hastanın genel durumuna göre kişiden kişiye değişir. Günlük aktivitelere ve işe dönüş kademeli olarak planlanır; ağır kaldırma gibi karın duvarını zorlayan aktiviteler için cerrahınızın önerilerine uyulmalıdır.

Ameliyat sonrası kemoterapi planlanan hastalarda tedavinin başlama zamanı iyileşme durumuna göre belirlenir. Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve sigaranın bırakılması genel sağlığa katkı sağlar. Takip programına düzenli olarak uyulması önemlidir.