Kolon Rezeksiyonları

Kolon (kalın bağırsak), ince bağırsaktan sonra gelen ve rektumla devam eden sindirim sistemi bölümüdür. Kolonun bir bölümünü etkileyen hastalıklarda o bölümün cerrahi olarak çıkarılmasına kolon rezeksiyonu veya kolektomi denir.

Kolon rezeksiyonunun başlıca türleri şunlardır:

• Sağ hemikolektomi: Kolonun sağ tarafının çıkarılması
• Transvers kolektomi: Kolonun orta (enine) bölümünün çıkarılması
• Sol hemikolektomi: Kolonun sol tarafının çıkarılması
• Sigmoid kolektomi: Rektuma yakın sigmoid kolonun çıkarılması
• Total veya subtotal kolektomi: Kolonun tamamının veya büyük bölümünün çıkarılması

Kanser ameliyatlarında kolonun ilgili bölümü, besleyen damarları ve lenf bezleriyle birlikte çıkarılır. Ameliyat sonrasında bağırsak uçları genellikle birleştirilir; bazı durumlarda geçici veya kalıcı stoma gerekebilir. Ameliyatın türü ve yöntemi, hastalığın yerine, niteliğine ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.

Kolon rezeksiyonu başlıca şu durumlarda değerlendirilir:

• Kolon kanseri
• Endoskopik olarak çıkarılamayan büyük veya şüpheli polipler
• Tekrarlayan ataklar, apse, fistül, darlık veya delinme ile seyreden divertiküler hastalık
• İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya komplikasyon gelişen inflamatuvar bağırsak hastalıkları
• Kalıtsal polipozis sendromları gibi yüksek kanser riski taşıyan durumlar
• Diğer yöntemlerle durdurulamayan kanama, bağırsak düğümlenmesi (volvulus) veya dolaşım bozukluğu gibi acil durumlar

Karar, hastalığın özellikleri ve hastanın genel durumu değerlendirilerek verilir.

Kolon rezeksiyonu öncesinde şu tetkikler yapılabilir:

• Kolonoskopi ve biyopsi: Hastalığın yeri ve türü belirlenir; kolonun geri kalanı da incelenir. Tümör endoskopik olarak işaretlenebilir.
• Bilgisayarlı tomografi: Hastalığın yaygınlığı, divertikülitte apse gibi komplikasyonlar değerlendirilir.
• Kan tetkikleri: Kan sayımı, biyokimya ve kanser şüphesinde tümör belirteçleri.
• Gerekirse MR veya PET-BT
• Anestezi değerlendirmesi

Kanser hastalarında tedavi planı multidisipliner tümör konseyinde belirlenir. İnflamatuvar bağırsak hastalıklarında gastroenteroloji ile birlikte değerlendirme yapılır.

Kolon rezeksiyonu genel anestezi altında yapılır. Genel adımlar şunlardır:

1. Karın boşluğuna açık, laparoskopik veya robotik yöntemle ulaşılır.
2. Karın içi incelenerek hastalığın durumu değerlendirilir.
3. Kolonun ilgili bölümü, besleyen damarlar kontrol altına alınarak serbestleştirilir; kanser ameliyatlarında lenf bezleri de çıkarılır.
4. Hastalıklı bölüm çıkarılır.
5. Bağırsak uçları birleştirilir (anastomoz).
6. Gerekli durumlarda geçici veya kalıcı stoma açılır.

Acil ameliyatlarda, bağırsağın durumuna göre birleştirme yapılmayıp stoma açılması tercih edilebilir; bu stoma daha sonra uygun bir zamanda kapatılabilir.

Kolon kanserinde cerrahi, uygun evrelerde tedavinin temelini oluşturur; ek tedavi gereksinimi patoloji sonucuna göre belirlenir. Uzak organ yayılımı olan hastalarda tedavi sırası multidisipliner olarak planlanır.

Divertiküler hastalıkta cerrahi, her atak sonrasında otomatik olarak önerilmez; atakların sıklığı, şiddeti, komplikasyonlar ve hastanın yaşam kalitesi dikkate alınır. İnflamatuvar bağırsak hastalıklarında cerrahi, ilaç tedavisine yanıtsızlık veya komplikasyon durumunda gündeme gelir.

Delinme, ciddi kanama veya tıkanıklık gibi acil durumlarda ameliyat kararı hastanın o anki durumuna göre verilir.

Kolon rezeksiyonu şu yaklaşımlarla yapılabilir:

• Açık cerrahi: Karın ön duvarında daha uzun bir kesi ile yapılır. Acil durumlarda, yaygın hastalıkta veya yoğun yapışıklıklarda tercih edilebilir.
• Laparoskopik cerrahi: Küçük kesilerden kamera ve aletlerle yapılır; uygun hastalarda yerleşik bir yöntemdir. Ayrıntılar için Laparoskopik Cerrahi sayfasına bakabilirsiniz.
• Robotik cerrahi: Minimal invaziv cerrahinin robotik sistemle uygulanmasıdır. Ayrıntılar için Robotik Kolon Cerrahisi sayfasına göz atabilirsiniz.

Yöntem seçimi hastalığın özellikleri, hastanın vücut yapısı, önceki ameliyatları ve genel sağlık durumuna göre yapılır.

Ameliyat öncesinde cerrahınız ameliyatın türü, stoma olasılığı, olası riskler ve alternatifler hakkında bilgi verir ve onamınızı alır.

Hazırlık sürecinde genellikle:

• Kan sulandırıcılar dahil kullanılan ilaçlar gözden geçirilir
• Sigaranın bırakılması önerilir
• Beslenme durumu değerlendirilir
• Merkezin protokolüne göre bağırsak hazırlığı ve antibiyotik uygulaması yapılabilir
• Stoma olasılığı varsa stoma hemşiresiyle görüşülür ve stoma yeri işaretlenir
• Ameliyat öncesi açlık talimatlarına uyulur

Hızlandırılmış iyileşme protokolleri kapsamında ameliyat öncesinde bazı özel öneriler verilebilir.

Ameliyattan sonra ağrı kontrolü, sıvı dengesi ve yaşam bulguları takip edilir. Erken dönemde yürümeye başlamak ve solunum egzersizleri yapmak önerilir.

Beslenmeye, bağırsak fonksiyonlarının geri dönüşüne göre kademeli olarak başlanır. Gaz ve dışkı çıkışı, bağırsakların çalışmaya başladığını gösteren işaretlerdir. Pıhtı oluşumunu önlemek için ilaç veya özel çorap kullanılabilir.

Hastanede kalış süresi kişiden kişiye değişir. Stoma açılan hastalara bakım eğitimi verilir. Kanser ameliyatlarında patoloji sonucu kontrol görüşmesinde değerlendirilir.

Kolon rezeksiyonu bir karın ameliyatıdır ve bazı riskler taşır.

Genel riskler: anesteziye bağlı sorunlar, kanama, yara enfeksiyonu, pıhtı oluşumu ve akciğer komplikasyonları.

Kolon cerrahisine özgü riskler:

• Bağırsak birleşim yerinde kaçak
• Bağırsak hareketlerinin geçici olarak yavaşlaması (ileus)
• Karın içinde apse
• İdrar yolları, üreter veya çevre organlarda yaralanma
• Stoma ile ilgili sorunlar
• İlerleyen dönemde yapışıklığa bağlı tıkanıklık veya kesi yeri fıtığı
• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik

Bu risklerin kişisel durumunuza göre cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulması önerilir.

İyileşme süreci kişiden kişiye değişir; ameliyatın kapsamı, yöntemi ve hastanın genel durumu bu süreci etkiler.

Taburculuk sonrasında genellikle:

• Aktivitenin kademeli olarak artırılması
• Dengeli beslenme ve yeterli sıvı alımı
• Ağır kaldırmadan cerrahınızın önerdiği süre boyunca kaçınılması
• Yara bakımı önerilerine uyulması

önerilir. Bağırsak alışkanlıkları bir süre değişken olabilir. Ateş, artan karın ağrısı, kusma, uzun süre gaz ve dışkı çıkaramama veya yarada akıntı gibi durumlarda sağlık ekibinize başvurmalısınız. Kanser hastalarında düzenli onkolojik takip ve kontrol kolonoskopileri önemlidir.