Fıtık Cerrahisi

Fıtık (herni), karın duvarındaki zayıf bir bölge veya açıklıktan karın içindeki yağ dokusu ya da bağırsak gibi organların dışarı doğru çıkmasıdır. Fıtıklar doğuştan var olan zayıflıklar, yaşla birlikte dokuların zayıflaması veya daha önce yapılmış ameliyat kesileri nedeniyle gelişebilir. Kronik öksürük, kabızlık, ağır kaldırma, fazla kilo ve gebelik gibi karın içi basıncı artıran durumlar fıtık oluşumuna katkıda bulunabilir.

Başlıca karın duvarı fıtıkları:

• Kasık fıtığı: Kasık bölgesinde gelişen, erkeklerde daha sık görülen fıtıktır. Femoral fıtık da kasık bölgesi fıtıkları arasında yer alır.
• Göbek fıtığı: Göbek deliği çevresinde gelişen fıtıktır.
• Kesi yeri fıtığı: Daha önce yapılmış bir ameliyat kesisinin bulunduğu yerde gelişen fıtıktır.
• Nüks fıtık: Daha önce onarılmış bir fıtığın tekrarlamasıdır.

Yetişkinlerde karın duvarı fıtıkları genellikle kendiliğinden düzelmez ve zaman içinde büyüyebilir. Tedavinin temelini cerrahi onarım oluşturur. Bazı küçük ve yakınma yapmayan fıtıklarda ise hastanın durumuna göre izlem de bir seçenek olabilir.

Diyaframda gelişen ve midenin göğüs boşluğuna geçmesiyle karakterize hiatal herni ise farklı bir fıtık türüdür ve Mide ve Özofagus Cerrahisi kapsamında ele alınır.

Fıtıkta sık görülen yakınmalar şunlardır:

• Ayakta durunca, öksürünce veya ıkınınca belirginleşen, yatınca küçülen ya da kaybolan şişlik
• Fıtık bölgesinde ağrı, yanma veya rahatsızlık hissi
• Özellikle gün sonunda veya uzun süre ayakta kaldıktan sonra artan ağırlık hissi

Bazı fıtıklar hiçbir yakınmaya neden olmayabilir ve muayene sırasında fark edilebilir.

Fıtık tanısı çoğunlukla fizik muayeneyle konur. Muayene sırasında hastadan ayakta durması, öksürmesi veya ıkınması istenerek fıtık bölgesi değerlendirilir.

Muayene bulgularının net olmadığı durumlarda ultrasonografi kullanılabilir. Büyük, karmaşık veya tekrarlayan fıtıklarda, özellikle kesi yeri fıtıklarında, fıtık açıklığının boyutunu ve karın duvarının durumunu değerlendirmek amacıyla bilgisayarlı tomografi (BT) istenebilir. Daha önce fıtık ameliyatı olmuş hastalarda önceki ameliyat bilgileri planlama açısından önemlidir.

Fıtığın tedavisi, fıtığın türüne, boyutuna, yakınmalara ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir:

• İzlem: Küçük ve yakınma yapmayan bazı kasık fıtıklarında, hastanın durumuna göre düzenli takip bir seçenek olabilir. Bu durumda boğulma belirtileri konusunda bilgilendirme önemlidir.
• Cerrahi onarım: Fıtıkların kalıcı tedavisi cerrahidir. Onarım açık veya laparoskopik yöntemle, uygun hastalarda robotik yöntemle yapılabilir.

Fıtık bağı gibi dış destekler fıtığı tedavi etmez; ancak ameliyatın uygun olmadığı bazı hastalarda geçici olarak yakınmaları hafifletmek amacıyla hekim önerisiyle kullanılabilir.

Cerrahi onarım genellikle şu durumlarda önerilir:

• Ağrı veya rahatsızlığa neden olan fıtıklar
• Zamanla büyüyen fıtıklar
• Geri itilmekte zorlanılan fıtıklar
• Femoral fıtıklar (sıkışma eğilimi nedeniyle)
• Boğulma belirtileri gösteren fıtıklar (acil cerrahi gerektirir)

Ameliyatın zamanlaması; fıtığın özellikleri, yakınmalar ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir. Kesi yeri fıtıklarında sigaranın bırakılması, kilo kontrolü ve kan şekerinin düzenlenmesi gibi hazırlıklar planlamanın bir parçası olabilir.

Açık onarım

Fıtık bölgesine yapılan bir kesiyle fıtık kesesi karın içine yerleştirilir ve zayıf bölge çoğunlukla sentetik bir yama (mesh) ile güçlendirilir. Kasık fıtıklarında sık uygulanan açık yöntemlerden biri Lichtenstein onarımıdır.

Laparoskopik onarım

Küçük kesilerden karın duvarının iç tarafına ulaşılarak yama yerleştirilir. Kasık fıtıklarında TAPP (karın içinden) ve TEP (karın zarının dışından) olarak adlandırılan iki temel teknik bulunur. Ayrıntılar için Laparoskopik Fıtık Cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.

Karmaşık karın duvarı onarımları

Büyük kesi yeri fıtıklarında veya tekrarlayan fıtıklarda, karın duvarı kaslarının yeniden düzenlendiği daha kapsamlı onarım teknikleri gerekebilir.

Yama kullanımı çoğu fıtık onarımında standart bir uygulamadır; ancak bazı küçük fıtıklarda veya özel durumlarda yama kullanılmadan onarım da tercih edilebilir.

Ameliyat öncesinde genel sağlık durumu ve anestezi uygunluğu değerlendirilir. Kan tahlilleri ve gerekirse EKG ile akciğer grafisi istenir.

• Kan sulandırıcılar başta olmak üzere kullanılan ilaçlar cerrahi ekiple paylaşılmalıdır.
• Sigara kullanılıyorsa bırakılması önerilir; sigara yara iyileşmesini olumsuz etkileyebilir.
• Büyük kesi yeri fıtıklarında kilo kontrolü ve kan şekerinin düzenlenmesi önerilebilir.
• Kronik öksürük veya kabızlık gibi karın içi basıncı artıran durumların tedavisi planlanabilir.

Fıtık ameliyatlarından sonra hastalar genellikle erken dönemde ayağa kalkabilir ve yürüyebilir. Ameliyat bölgesinde ağrı ve hassasiyet beklenebilir; bu yakınmalar uygun ağrı kesicilerle kontrol altına alınır.

Kasık fıtığı ameliyatlarının önemli bir bölümünde hastalar aynı gün veya kısa bir hastane yatışının ardından taburcu olabilir. Büyük veya karmaşık onarımlarda hastanede kalış daha uzun sürebilir. Taburculuk zamanı ve ağır kaldırma kısıtlamaları cerrahi ekip tarafından belirlenir.

Fıtık ameliyatlarında görülebilecek başlıca riskler şunlardır:

• Kanama ve ameliyat bölgesinde kan birikimi (hematom)
• Ameliyat bölgesinde sıvı birikimi (seroma)
• Yara enfeksiyonu
• Yamaya bağlı sorunlar (yama enfeksiyonu gibi)
• Kasık bölgesinde uzun süren ağrı
• Geçici idrar yapma güçlüğü
• Fıtığın tekrarlaması
• Nadiren bağırsak, idrar kesesi, damar veya sinir yaralanması

Risklerin olasılığı fıtığın türüne, kullanılan yönteme ve hastanın özelliklerine göre değişir; cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

İyileşme süreci; fıtığın türüne, onarımın kapsamına, kullanılan yönteme ve kişinin genel durumuna göre değişir. Günlük hafif aktivitelere genellikle kademeli olarak dönülür.

Ağır kaldırma, zorlayıcı egzersiz ve spora dönüş zamanlaması cerrahi ekip tarafından kişiye özel olarak belirlenir. Kilo kontrolü, kabızlığın önlenmesi ve sigaranın bırakılması, onarımın uzun dönemde korunmasına yardımcı olabilir.