Proktoloji

Proktoloji, anüs (makat) ve rektumun hastalıklarıyla ilgilenen alandır. Bu bölgenin hastalıkları sık görülür; ancak utanma veya çekinme nedeniyle hekime başvuru zaman zaman gecikebilir.

Başlıca proktolojik hastalıklar:

• Hemoroid: Makat bölgesindeki damarsal yapıların genişleyerek yakınmalara neden olması
• Anal fissür: Makat kanalında oluşan küçük yırtık
• Perianal apse: Makat çevresinde iltihaplı sıvı birikimi
• Anal fistül: Makat kanalı ile makat çevresindeki cilt arasında oluşan anormal kanal; çoğunlukla apse sonrasında gelişir
• Rektal prolapsus: Rektumun makattan dışarı doğru sarkması
• Pilonidal sinüs gibi kuyruk sokumu bölgesi hastalıkları

Makattan kanama gibi bazı yakınmalar, kalın bağırsağın diğer hastalıklarında da görülebileceğinden gerektiğinde kolonoskopi ile değerlendirme yapılabilir (bkz. Kolorektal Cerrahi).

Proktolojik hastalıklarda görülebilecek yakınmalar:

• Makattan kanama (dışkının üzerinde veya tuvalet kağıdında kırmızı kan)
• Dışkılama sırasında veya sonrasında ağrı ve yanma
• Makatta kaşıntı, ıslaklık veya akıntı
• Makat çevresinde şişlik, sertlik veya ağrılı kitle
• Dışkılama sırasında makattan dışarı çıkan doku
• Ateşle birlikte makat çevresinde ağrılı şişlik (apsede görülebilir)

Tanı çoğunlukla hastanın öyküsü ve makat bölgesinin muayenesiyle konur. Gerektiğinde anoskopi veya rektoskopi ile makat kanalı ve rektumun içi incelenir. Makattan kanaması olan ve belirli risk faktörleri bulunan kişilerde kolonoskopi önerilebilir. Karmaşık fistüllerde fistül kanalının seyrini değerlendirmek amacıyla pelvik MR veya endoanal ultrasonografi kullanılabilir.

• Yaşam tarzı ve beslenme düzenlemesi: Lifli beslenme, yeterli sıvı alımı, kabızlığın önlenmesi ve tuvalette uzun süre kalmaktan kaçınılması pek çok proktolojik hastalıkta tedavinin temelini oluşturur.
• İlaç tedavisi: Kremler, fitiller, dışkı yumuşatıcılar ve ılık oturma banyoları gibi yöntemler kullanılabilir.
• Poliklinik işlemleri: Bazı hemoroidlerde lastik bant uygulaması gibi işlemler yapılabilir.
• Cerrahi tedavi: İlaç tedavisine yanıt vermeyen hemoroid ve fissürlerde, apse ve fistüllerde ve rektal prolapsusta cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Hemoroid tedavisinde lazer gibi farklı yöntemler de bulunmaktadır; her yöntemin uygun olduğu durumlar farklıdır ve seçim hastalığın derecesine göre yapılır.

Cerrahi tedavi; beslenme düzenlemesi ve ilaç tedavisine rağmen yakınmaları süren hemoroid ve kronik fissürlerde, perianal apselerde (boşaltılması gerekir), anal fistüllerde ve rektal prolapsusta gündeme gelir. Perianal apse genellikle gecikmeden boşaltılması gereken bir durumdur.

• Hemoroidektomi: Hemoroid dokusunun cerrahi olarak çıkarılması
• Lateral internal sfinkterotomi: Kronik fissürde makat kasının bir bölümünün gevşetilmesi; seçilmiş hastalarda botulinum toksini uygulaması da bir seçenek olabilir
• Apse drenajı: İltihaplı sıvının boşaltılması
• Fistül cerrahisi: Fistülün yerleşimine göre fistülotomi, seton uygulaması veya makat kaslarını korumaya yönelik diğer teknikler
• Rektal prolapsus cerrahisi: Karından (laparoskopik veya robotik) rektumun sabitlenmesi (rektopeksi) ya da makat yoluyla yapılan onarımlar

Yöntem seçimi, hastalığın özelliklerine ve hastanın durumuna göre belirlenir.

Ameliyat öncesinde muayene ve gerekli tetkikler tamamlanır, anestezi değerlendirmesi yapılır. Kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar, cerrahi ekiple paylaşılmalıdır. Bazı işlemlerden önce bağırsağın son bölümünün temizlenmesi için lavman önerilebilir.

Ameliyat sonrasında ağrı kontrolü, dışkının yumuşak tutulması, lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı önemlidir. Ilık oturma banyoları önerilebilir. Yara bakımı konusunda cerrahi ekibin önerilerine uyulmalıdır. Pek çok proktolojik işlemden sonra hastalar kısa süre içinde taburcu olabilir.

Kanama, enfeksiyon, ağrı, geçici idrar yapma güçlüğü, yara iyileşmesinde gecikme ve hastalığın tekrarlaması başlıca riskler arasındadır. Fistül ve fissür cerrahisinde makat kaslarıyla ilgili işlemler nedeniyle gaz veya dışkı kontrolünde değişiklik riski bulunur; bu nedenle kas koruyucu yaklaşımlar önem taşır. Hemoroid ameliyatlarından sonra nadiren makat kanalında daralma görülebilir. Riskler cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

İyileşme süreci yapılan işleme ve kişiye göre değişir. Kabızlığın önlenmesi, lifli beslenme, yeterli sıvı alımı ve düzenli kontroller iyileşmeyi destekler. Fistül ameliyatlarından sonra yaranın iyileşmesi daha uzun sürebilir.