Perianal Abse

Perianal abse, makat kanalı ve çevresindeki dokularda iltihaplı sıvının (irin) birikmesiyle oluşan bir enfeksiyondur. Çoğunlukla makat kanalının iç yüzeyinde bulunan küçük bezlerin tıkanması ve iltihaplanmasıyla başlar. İltihap, çevre dokulara yayılarak apse boşluğu oluşturur.

Apseler, yerleşimlerine göre farklı adlar alır:

• Perianal apse: Makat ağzının hemen yakınındaki cilt altında yer alır; en sık görülen tiptir.
• İskiorektal apse: Makatın yan taraflarındaki daha derin yağ dokusunda gelişir.
• İntersfinkterik ve supralevator apseler: Makat kasları arasında veya daha yukarıda yerleşen, daha derin apselerdir.

Şeker hastalığı, bağışıklık sistemini baskılayan durumlar veya ilaçlar, Crohn hastalığı ve bazı cilt hastalıkları apse gelişimini kolaylaştırabilir. Apsenin boşaltılmasının ardından bazı hastalarda anal fistül gelişebilir.

Perianal apsede görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Makat çevresinde sürekli, zonklayıcı ve giderek artan ağrı
• Oturmakla, yürümekle ve dışkılamayla artan ağrı
• Makat çevresinde şişlik, kızarıklık ve ısı artışı
• Ateş, titreme ve halsizlik
• Apse kendiliğinden açılırsa iltihaplı akıntı

Derin yerleşimli apselerde dışarıdan belirgin bir şişlik görülmeyebilir; bu hastalarda makatta derin ağrı, ateş ve idrar yapmada güçlük ön planda olabilir.

Perianal apsenin tanısı çoğu zaman yakınmalar ve fizik muayene ile konur. Muayenede makat çevresinde hassas, kızarık ve şiş bir bölge saptanır.

Şu durumlarda görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir:

• Derin yerleşimli apse şüphesi olduğunda
• Muayene bulguları belirgin olmadığında
• Tekrarlayan apselerde veya Crohn hastalığı şüphesinde

Bu amaçla pelvik MR, endoanal ultrasonografi veya bilgisayarlı tomografi kullanılabilir. Şeker hastalığı ve bağışıklık sistemi sorunları olan hastalarda kan tetkikleri de değerlendirilir.

Perianal apsenin temel tedavisi, apsenin cerrahi olarak boşaltılmasıdır (drenaj). Apse boşaltılmadan yalnızca antibiyotik kullanılması genellikle yeterli değildir ve iltihabın daha derin dokulara yayılmasına zemin hazırlayabilir.

• Yüzeyel apseler: Uygun hastalarda lokal anestezi ile boşaltılabilir.
• Derin veya büyük apseler: Genellikle anestezi altında, ameliyathane koşullarında boşaltılır.

Antibiyotik tedavisi; şeker hastalığı, bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar, çevre dokulara yayılan iltihap (selülit), kalp kapak hastalığı veya yerleştirilmiş protezi olan hastalar gibi seçilmiş durumlarda drenaja ek olarak kullanılabilir.

Apse boşaltıldıktan sonra iyileşme süreci takip edilir. Fistül gelişen hastalarda ayrıca fistül tedavisi planlanır.

Perianal apse tanısı konulduğunda, apsenin gecikmeden boşaltılması önerilir. Apsenin kendiliğinden açılmasını beklemek, iltihabın yayılmasına ve daha karmaşık bir tabloya yol açabilir.

Özellikle şu durumlarda acil girişim gerekir:

• Hızla yayılan iltihap belirtileri
• Yüksek ateş ve genel durum bozukluğu
• Şeker hastalığı veya bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar
• Derin yerleşimli apseler

Apse kendiliğinden açılmış olsa bile, tam olarak boşalmamış olabileceğinden hekim değerlendirmesi gereklidir.

Perianal apse tedavisinde uygulanan başlıca yöntemler şunlardır:

• Kesi ve drenaj: Apsenin üzerindeki ciltten yapılan bir kesi ile irinin boşaltılmasıdır. Kesi, iyileşme sırasında yeterli drenajı sağlayacak şekilde planlanır.
• Dren veya kateter yerleştirilmesi: Bazı apselerde boşluğun drenajının sürdürülmesi amacıyla uygulanabilir.
• Seton uygulaması: Drenaj sırasında fistül kanalı açıkça belirlenirse, seçilmiş hastalarda kanalın drenajını sağlamak amacıyla seton yerleştirilebilir.

Apse drenajı sırasında belirgin bir fistül kanalı saptanan seçilmiş basit durumlarda, deneyimli ellerde fistül tedavisi aynı seansta değerlendirilebilir. Ancak çoğu durumda öncelik apsenin boşaltılmasıdır ve fistül tedavisi gerekirse daha sonra planlanır. Fistül hakkında bilgi için Anal Fistül sayfasına bakabilirsiniz.

Perianal apse çoğu zaman acil veya ivedi olarak tedavi edildiğinden, ameliyat öncesi hazırlık kısa tutulur. Muayene ile apsenin yeri ve büyüklüğü değerlendirilir; gerekli durumlarda görüntüleme yapılır.

Şeker hastalığı olan hastalarda kan şekeri kontrol edilir. Kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar ekibinize bildirilmelidir. Anestezi gerekecekse anestezi değerlendirmesi yapılır.

Apse drenajından sonra ağrı genellikle belirgin olarak azalır. Yara bölgesinden bir süre akıntı gelmesi beklenen bir durumdur.

Bu dönemde:

• Ilık oturma banyoları ve düzenli yıkama ile yara temiz tutulur.
• Yara bakımı ve pansuman konusunda verilen önerilere uyulur.
• Kabızlığı önlemek için lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı önerilir.
• Önerilen ilaçlar düzenli kullanılır.

Kontrol muayenelerinde yara iyileşmesi takip edilir. Yaranın kapanmaması, akıntının sürmesi veya apsenin tekrarlaması fistül gelişimini düşündürebilir ve yeniden değerlendirme gerektirir.

Perianal apse drenajının da bazı riskleri vardır.

Olası riskler:

• Kanama
• Apsenin tam boşalmaması veya tekrarlaması
• Anal fistül gelişimi
• Yara iyileşmesinde gecikme
• Nadir olarak gaz veya dışkı kontrolünde sorunlar

Apsenin tedavisinde gecikilmesi ise iltihabın yayılması gibi ciddi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle tedavinin zamanında yapılması önemlidir. Olası riskler cerrahınızla konuşulmalıdır.

İyileşme süresi, apsenin büyüklüğüne, yerleşimine ve kişinin genel durumuna göre değişir. Açık bırakılan yaranın içten dışa doğru iyileşmesi zaman alabilir. Günlük aktivitelere dönüş, yara durumuna göre planlanır. Apse sonrası fistül gelişip gelişmediğinin anlaşılması için kontrol muayenelerine gidilmesi önerilir.