Rektum Cerrahisi

Rektum, kalın bağırsağın anüsten önceki son bölümüdür ve leğen kemikleri arasındaki dar bir alanda yer alır. Çevresinde idrar kesesi, üreme organları ve bu organların işlevlerini düzenleyen sinirler bulunur.

Rektum cerrahisi farklı ameliyat türlerini kapsar:

• Ön rezeksiyon / aşağı ön rezeksiyon: Rektumun bir bölümü çıkarılır ve bağırsak uçları birleştirilir.
• Abdominoperineal rezeksiyon: Anüse çok yakın veya sfinkter kaslarını tutan tümörlerde rektum ve anüs birlikte çıkarılır; kalıcı stoma açılır.
• Transanal lokal eksizyon: Seçilmiş erken evre tümörlerde veya iyi huylu lezyonlarda anüs yoluyla yapılır.
• Rektopeksi: Rektal prolapsusta rektumun yerine sabitlenmesidir.

Rektum kanseri ameliyatlarında rektum, çevresindeki yağlı doku ve lenf bezleriyle birlikte, zarı bütün kalacak şekilde çıkarılır (total mezorektal eksizyon). Ameliyat türü ve yöntemi hastalığın özelliklerine ve hastanın durumuna göre belirlenir.

Rektum cerrahisi başlıca şu durumlarda değerlendirilir:

• Rektum kanseri
• Endoskopik yöntemlerle çıkarılamayan rektum polipleri ve iyi huylu tümörler
• Rektal prolapsus
• İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya komplikasyon gelişen inflamatuvar bağırsak hastalıkları
• Rektumu etkileyen bazı darlıklar ve diğer iyi huylu durumlar

Ameliyatın türü ve kapsamı, hastalığın niteliğine ve yerleşimine, hastanın genel sağlık durumuna ve beklentilerine göre belirlenir.

Rektum cerrahisi öncesinde şu değerlendirmeler yapılabilir:

• Fizik muayene ve rektal tuşe: Lezyonun anüse uzaklığı ve sfinkter kaslarıyla ilişkisi hakkında bilgi verir.
• Kolonoskopi ve biyopsi: Tanının konulması ve kolonun geri kalanının incelenmesi için yapılır.
• Pelvik MR: Rektum kanserinde yerel evrelemede önemli bir incelemedir.
• Bilgisayarlı tomografi: Uzak yayılımın değerlendirilmesi için kullanılır.
• Endoanal ultrasonografi: Seçilmiş erken evre tümörlerde kullanılabilir.
• Anal manometri ve defekografi: Prolapsus ve fonksiyonel sorunlarda istenebilir.
• Kan tetkikleri ve anestezi değerlendirmesi

Rektum kanserinde tedavi planı multidisipliner tümör konseyinde belirlenir.

Rektum ameliyatları genel anestezi altında yapılır. Kanser ameliyatlarının genel adımları şöyledir:

1. Karın boşluğuna açık, laparoskopik veya robotik yöntemle ulaşılır.
2. Rektumu besleyen damarlar kontrol altına alınır.
3. Rektum, çevresindeki yağlı doku ve lenf bezleriyle birlikte, pelvisteki sinirler korunmaya çalışılarak serbestleştirilir.
4. Tümörün yerine göre rektumun bir bölümü veya rektum ve anüs birlikte çıkarılır.
5. Uygun durumlarda bağırsak uçları birleştirilir; birleşim yerini korumak amacıyla geçici stoma açılabilir.

Rektal prolapsusta ise rektum serbestleştirilerek yerine sabitlenir; bazı tekniklerde yama kullanılabilir. Makattan yapılan prolapsus ameliyatları da seçilmiş hastalarda bir seçenektir.

Rektum kanserinde tedavinin sırası hastalığın evresine göre belirlenir. Bazı hastalarda ameliyattan önce kemoterapi ve/veya radyoterapi uygulanır. Bu tedavilere çok iyi yanıt veren seçilmiş hastalarda yakın takip stratejileri de multidisipliner olarak değerlendirilebilir. Çok erken evre bazı tümörlerde anüs yoluyla lokal çıkarma seçenek olabilir.

Rektal prolapsus ve inflamatuvar bağırsak hastalıklarında cerrahi, şikâyetlerin yaşam kalitesini belirgin şekilde etkilediği veya diğer tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda gündeme gelir. Karar, hastayla birlikte yarar ve riskler konuşularak verilir.

Rektum cerrahisinde şu yaklaşımlar kullanılabilir:

• Açık cerrahi
• Laparoskopik cerrahi
• Robotik cerrahi: Ayrıntılar için Robotik Rektum Cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.
• Transanal yaklaşımlar: Seçilmiş erken evre tümörlerde lokal eksizyon amacıyla ya da bazı durumlarda karından yapılan ameliyatla birlikte kullanılabilir.
• Perineal (makattan) yaklaşımlar: Rektal prolapsusta, özellikle genel durumu büyük ameliyat için uygun olmayan hastalarda seçenek olabilir.

Her yaklaşımın kendine özgü avantaj ve sınırlılıkları vardır. Yöntem seçimi hastalığın niteliği, pelvisin anatomisi, önceki tedaviler ve hastanın genel durumuna göre yapılır.

Ameliyat öncesinde cerrahınız ameliyatın türünü, stoma olasılığını, bağırsak, idrar ve cinsel işlevlerle ilgili olası değişiklikleri ve alternatif tedavileri sizinle konuşur.

Hazırlık sürecinde genellikle:

• Kullanılan ilaçlar gözden geçirilir
• Sigaranın bırakılması önerilir
• Beslenme durumu değerlendirilir
• Merkezin protokolüne göre bağırsak hazırlığı yapılır
• Stoma olasılığında stoma hemşiresiyle görüşülür ve stoma yeri işaretlenir
• Ameliyat öncesi açlık talimatlarına uyulur

Ameliyat öncesi kemoradyoterapi alan hastalarda ameliyatın zamanlaması, tedaviye yanıtın değerlendirilmesi sonrasında planlanır.

Ameliyattan sonra hastalar servis odasında izlenir; ağrı kontrolü, sıvı dengesi ve yaşam bulguları takip edilir. Erken hareket ve kademeli beslenme önerilir.

İdrar sondası bir süre kalabilir; pelvis ameliyatlarından sonra idrar yapma işlevinin toparlanması zaman alabilir. Stoma açılan hastalara stoma bakımı eğitimi verilir.

Hastanede kalış süresi kişiden kişiye değişir. Kanser hastalarında patoloji sonucu değerlendirilir ve ek tedavi ihtiyacı belirlenir. Geçici stoma, uygun görülen bir zamanda ayrı bir ameliyatla kapatılabilir.

Rektum ameliyatları bazı önemli riskler taşıyabilir.

Genel riskler: anesteziye bağlı sorunlar, kanama, enfeksiyon, pıhtı oluşumu ve akciğer komplikasyonları.

Rektum cerrahisine özgü riskler:

• Bağırsak birleşim yerinde kaçak
• Pelviste apse veya sıvı birikimi
• İdrar yapma güçlüğü
• Cinsel işlevlerde değişiklik
• Sık tuvalete çıkma, sıkışma hissi veya gaz ve dışkıyı tutmada güçlük (düşük ön rezeksiyon sendromu)
• Stoma ile ilgili sorunlar
• Perineal yarada iyileşme gecikmesi (abdominoperineal rezeksiyon sonrası)
• Prolapsus ameliyatlarından sonra tekrarlama veya kabızlık

Kişisel risklerinizin cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulması önerilir.

Rektum cerrahisi sonrası iyileşme kişiden kişiye değişir. Bağırsak işlevlerinin yeni duruma uyumu zaman alabilir; beslenme düzenlemeleri, gerektiğinde ilaçlar ve pelvik taban egzersizleri bu süreçte yardımcı olabilir.

Aktivite kademeli olarak artırılır; ağır kaldırma için cerrahınızın önerilerine uyulmalıdır. Stoma ile yaşamaya uyumda stoma hemşireleri destek sağlar.

Ateş, artan ağrı, stomada renk değişikliği, uzun süre gaz ya da dışkı çıkaramama gibi durumlarda sağlık ekibinize başvurmalısınız. Kanser tedavisi sonrasında düzenli onkolojik takip ve kontrol kolonoskopileri önemlidir.