Robotik Rektum Cerrahisi

Rektum, kalın bağırsağın anüse yakın son bölümüdür ve leğen kemikleri arasındaki dar bir alanda (pelvis) yer alır. Çevresinde idrar kesesi, üreme organları ve bu organların işlevlerini düzenleyen sinirler bulunur. Bu nedenle rektum ameliyatları teknik açıdan dikkat gerektiren girişimlerdir.

Rektum kanseri cerrahisinde temel ilke, tümörün rektumu saran yağlı doku ve lenf bezleriyle birlikte, bu dokunun zarı bütün kalacak şekilde çıkarılmasıdır. Bu yaklaşım total mezorektal eksizyon olarak adlandırılır.

Robotik rektum cerrahisinde cerrah, üç boyutlu büyütülmüş görüntü ve bilek hareketi yapabilen aletler yardımıyla dar pelviste çalışır. Robotik sistem kendi başına hareket etmez; tüm hareketleri cerrah yönetir. Bu yöntem uygun hastalarda bir seçenek olabilir; ancak her hasta için uygun değildir ve diğer yöntemlere göre her durumda üstün olduğu söylenemez. Yöntem seçimi hastalığın özelliklerine ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Genel bilgi için Rektum Cerrahisi sayfasına da bakabilirsiniz.

Robotik rektum cerrahisi başlıca şu durumlarda değerlendirilebilir:

• Rektum kanseri
• Endoskopik yöntemlerle çıkarılamayan bazı rektum polipleri ve iyi huylu tümörler
• Uygun hastalarda rektal prolapsus (rektumun dışarı sarkması) için karından yapılan onarım ameliyatları
• Bazı inflamatuvar bağırsak hastalıklarında rektumun çıkarılmasını gerektiren durumlar

Tümörün yaygınlığı, hastanın vücut yapısı, önceki pelvis ameliyatları veya ışın tedavisi ve eşlik eden hastalıklar yöntem seçimini etkiler. Bazı hastalarda laparoskopik ya da açık cerrahi daha uygun olabilir.

Rektum hastalıklarında ameliyat öncesi değerlendirme, hem tanıyı hem de tedavi planını belirlemek açısından önemlidir. Hastanın durumuna göre şu incelemeler yapılabilir:

• Muayene ve kolonoskopi: Tümörün anüse uzaklığı ve özellikleri değerlendirilir; biyopsi alınır.
• Pelvik MR: Rektum kanserinde tümörün derinliğini ve çevre dokularla ilişkisini göstermede önemli bir incelemedir.
• Bilgisayarlı tomografi: Hastalığın başka organlara yayılıp yayılmadığını değerlendirmek için kullanılır.
• Kan tetkikleri ve tümör belirteçleri
• Anestezi değerlendirmesi

Rektum kanserinde tedavi planı multidisipliner tümör konseyinde belirlenir. Bazı hastalarda ameliyattan önce kemoterapi ve/veya radyoterapi uygulanabilir.

Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Genel adımlar şunlardır:

1. Karın duvarındaki küçük kesilerden kamera ve robotik aletler yerleştirilir.
2. Cerrah konsoldan aletleri yöneterek rektumu besleyen damarları kontrol altına alır.
3. Rektum, çevresindeki yağlı doku ve lenf bezleriyle birlikte, pelvisteki sinirler korunmaya çalışılarak serbestleştirilir.
4. Tümörün yerine göre rektumun bir kısmı ya da tamamı çıkarılır.
5. Mümkün olduğunda bağırsak uçları birleştirilir; birleşim yerini korumak için geçici stoma açılabilir.

Tümör anüse çok yakınsa veya anal sfinkteri tutuyorsa, rektum ve anüsün birlikte çıkarıldığı ve kalıcı stoma gerektiren ameliyatlar gerekebilir. Güvenlik gerektirdiğinde ameliyat sırasında açık yönteme geçilebilir.

Rektum kanserinde cerrahi, tedavinin temel yapı taşlarından biridir; ancak zamanlaması hastalığın evresine göre değişir. Bazı hastalarda önce kemoterapi ve/veya radyoterapi uygulanır, ardından belirli bir bekleme dönemi sonrasında ameliyat planlanır. Erken evre bazı küçük tümörlerde anüs yoluyla lokal çıkarma seçenekleri de değerlendirilebilir.

İyi huylu hastalıklarda cerrahi, şikâyetlerin yaşam kalitesini belirgin şekilde etkilediği veya diğer tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda gündeme gelir. Tüm kararlar hastayla birlikte, olası yarar ve riskler konuşularak verilir.

Rektum ameliyatları farklı yaklaşımlarla yapılabilir:

• Açık cerrahi: Karın ön duvarında daha uzun bir kesi ile yapılır.
• Laparoskopik cerrahi: Küçük kesilerden yerleştirilen kamera ve aletlerle yapılır.
• Robotik cerrahi: Minimal invaziv cerrahinin robotik sistem aracılığıyla uygulanmasıdır.
• Anüs yoluyla (transanal) yaklaşımlar: Uygun erken evre tümörlerde veya bazı durumlarda karından yapılan ameliyatla birlikte kullanılabilir.

Yöntemlerin hiçbiri her hasta için tek doğru seçenek değildir. Tümörün yeri ve evresi, pelvisin genişliği, vücut yapısı, önceki tedaviler ve cerrahi ekibin değerlendirmesi yöntem seçiminde belirleyicidir.

Ameliyat öncesinde cerrahınız ameliyatın kapsamını, stoma açılma olasılığını, olası riskleri ve alternatifleri sizinle konuşur. Onam süreci, soru sormak için önemli bir fırsattır.

Hazırlık aşamasında genellikle şunlar yapılır:

• Kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi; kan sulandırıcıların kesilmesi gerekiyorsa zamanlamasına hekiminiz karar verir
• Sigaranın bırakılması ve beslenme durumunun iyileştirilmesi
• Merkezin protokolüne göre bağırsak hazırlığı
• Stoma olasılığı varsa stoma hemşiresiyle görüşme ve stoma yerinin işaretlenmesi
• Ameliyat öncesi açlık süresine uyulması

Ameliyat öncesi kemoterapi veya radyoterapi alan hastalarda ameliyatın zamanlaması bu tedavilere göre planlanır.

Ameliyattan sonra hastalar servis odasında izlenir; ağrı kontrolü, sıvı dengesi ve yaşam bulguları takip edilir. Erken dönemde hareket etmek ve kademeli olarak beslenmeye başlamak genellikle önerilir.

İdrar sondası bir süre kalabilir; pelvis ameliyatlarından sonra idrar yapma işlevinin toparlanması zaman alabilir. Stoma açılan hastalara stoma bakımı konusunda eğitim verilir.

Hastanede kalış süresi kişiden kişiye değişir. Taburculuk sonrasında kontrol görüşmelerinde patoloji sonucu değerlendirilir ve gerekirse ek tedavi planlanır. Geçici stoma açılan hastalarda stomanın kapatılması, uygun görülen bir zamanda ayrı bir ameliyatla yapılır.

Rektum ameliyatları, pelvisin karmaşık yapısı nedeniyle dikkat gerektiren girişimlerdir. Olası riskler şunlardır:

Genel riskler: anesteziye bağlı sorunlar, kanama, yara enfeksiyonu, pıhtı oluşumu ve akciğer komplikasyonları.

Rektum cerrahisine özgü riskler:

• Bağırsak birleşim yerinde kaçak
• Pelviste apse veya sıvı birikimi
• İdrar yapma güçlüğü
• Cinsel işlevlerde değişiklik
• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik; sık tuvalete çıkma, sıkışma hissi veya gaz ve dışkıyı tutmada güçlük (düşük ön rezeksiyon sendromu olarak adlandırılır)
• Stoma ile ilgili sorunlar

Bu riskler robotik, laparoskopik ve açık cerrahide bulunur. Kişisel risklerinizin cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulması önerilir.

İyileşme süreci kişiden kişiye değişir ve yalnızca yaraların iyileşmesiyle sınırlı değildir. Bağırsak alışkanlıklarının yeni duruma uyum sağlaması zaman alabilir; bu süreçte beslenme düzenlemeleri ve pelvik taban egzersizleri yardımcı olabilir.

Aktivitenin kademeli olarak artırılması önerilir. Ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersizler için cerrahınızın önerilerine uyulmalıdır. Stoma ile yaşamaya uyum konusunda stoma hemşireleri destek sağlar.

Ateş, artan karın veya makat ağrısı, stomada renk değişikliği, uzun süre gaz ya da dışkı çıkaramama gibi durumlarda sağlık ekibinize başvurmalısınız. Kanser tedavisi sonrasında düzenli onkolojik takip önemlidir.