Karaciğer Cerrahisi

Karaciğer, karın sağ üst bölümünde yer alan; besinlerin işlenmesi, protein üretimi, safra yapımı ve zararlı maddelerin arındırılması gibi pek çok hayati görevi olan bir organdır. Karaciğer, damar ve safra kanallarının dağılımına göre segment adı verilen bölümlere ayrılır.

Karaciğer cerrahisi, karaciğerin hastalıklı bölümünün çıkarılmasıdır (hepatektomi veya karaciğer rezeksiyonu). Çıkarılan bölümün büyüklüğüne göre küçük rezeksiyonlardan (segmentektomi, metastazektomi) büyük rezeksiyonlara (sağ veya sol hepatektomi) kadar farklı ameliyatlar yapılabilir.

Karaciğer cerrahisinde temel ilke, hastalığın yeterli sınırla çıkarılması ve geride işlevini sürdürebilecek yeterli sağlıklı karaciğer dokusu bırakılmasıdır. Kalan karaciğer ameliyattan sonra zamanla büyüyerek işlevini sürdürebilir. Siroz gibi karaciğer hastalığı olan kişilerde bu yenilenme kapasitesi azalmış olabileceğinden ameliyat planlaması daha dikkatli yapılır.

Karaciğer cerrahisi başlıca şu durumlarda değerlendirilir:

• Hepatoselüler karsinom gibi karaciğerin kendi kaynaklı kötü huylu tümörleri
• Başta kolon ve rektum kanseri olmak üzere bazı kanserlerin karaciğere yayılımı (metastazlar)
• Karaciğer içi safra yolu tümörleri
• Belirti veren, büyüyen veya tanısı kesinleştirilemeyen bazı iyi huylu tümörler (örneğin adenom)
• Kist hidatik gibi bazı kistik hastalıklar
• Safra kesesi kanseri gibi komşu organ tümörlerinde karaciğer tutulumu

Ayrıntılı bilgi için Karaciğer Tümörleri sayfasına bakabilirsiniz. Karaciğerdeki birçok iyi huylu oluşum, örneğin hemanjiyomların çoğu, ameliyat gerektirmez.

Karaciğer ameliyatı öncesinde hem hastalık hem de karaciğerin işlevi ayrıntılı olarak değerlendirilir:

• Dinamik bilgisayarlı tomografi ve MR: Tümörün sayısı, boyutu ve damarlarla ilişkisi değerlendirilir.
• PET-BT: Seçilmiş hastalarda karaciğer dışı yayılımı değerlendirmek için kullanılabilir.
• Kan tetkikleri: Karaciğer fonksiyon testleri, pıhtılaşma değerleri ve tümör belirteçleri.
• Kalan karaciğer hacmi hesaplaması: Büyük rezeksiyonlardan önce görüntüleme ile yapılabilir.
• Karaciğer hastalığı değerlendirmesi: Siroz veya yağlanma gibi durumlar ameliyat planını etkiler.
• Biyopsi: Her hastada gerekli değildir; gerekip gerekmediğine multidisipliner olarak karar verilir.

Metastatik hastalıkta tedavi planı, onkoloji ile birlikte tümör konseyinde belirlenir.

Karaciğer rezeksiyonu genel anestezi altında yapılır. Genel adımlar şöyledir:

1. Karın boşluğuna açık, laparoskopik veya robotik yöntemle ulaşılır.
2. Ameliyat sırasında ultrasonografi ile tümörlerin yeri ve damarlarla ilişkisi yeniden değerlendirilir.
3. Çıkarılacak bölümü besleyen damar ve safra kanalları kontrol altına alınır.
4. Karaciğer dokusu özel cihazlar yardımıyla kanama kontrol edilerek ayrılır.
5. Kesik yüzeyde kanama ve safra kaçağı olup olmadığı kontrol edilir.
6. Gerekirse karın içine dren yerleştirilir.

Kalan karaciğer hacminin yetersiz olacağı düşünülen hastalarda, ameliyattan önce karaciğerin kalacak bölümünü büyütmeye yönelik girişimler veya aşamalı ameliyatlar planlanabilir.

Karaciğer tümörlerinde cerrahi kararı; tümörün türü, sayısı ve yeri, karaciğerin genel sağlığı, kalan karaciğer hacmi ve hastanın genel durumuna göre verilir.

Kolorektal kanser metastazlarında cerrahi, uygun hastalarda tedavinin önemli bir parçası olabilir; bazı hastalarda ameliyattan önce veya sonra kemoterapi uygulanır. Hepatoselüler karsinomda cerrahi rezeksiyonun yanı sıra karaciğer nakli, ablasyon ve damar yoluyla uygulanan tedaviler gibi seçenekler de bulunur; hangisinin uygun olduğu karaciğer fonksiyonuna ve tümörün özelliklerine göre belirlenir.

İyi huylu tümörlerde cerrahi yalnızca belirli durumlarda önerilir. Tüm kararlar multidisipliner olarak verilir.

Karaciğer cerrahisinde şu yaklaşımlar kullanılabilir:

• Açık cerrahi: Büyük rezeksiyonlarda ve karmaşık tümörlerde yaygın olarak kullanılır.
• Laparoskopik cerrahi: Özellikle karaciğerin ulaşılması daha kolay bölgelerindeki uygun tümörlerde seçilmiş hastalarda uygulanabilir.
• Robotik cerrahi: Seçilmiş hastalarda ve deneyimli merkezlerde değerlendirilebilir.

Cerrahi dışında, bazı küçük tümörlerde radyofrekans veya mikrodalga ablasyon gibi yerel tedaviler ve damar yoluyla uygulanan tedaviler de seçenekler arasındadır. Yöntem seçimi, tümörün yeri ve büyüklüğü, karaciğerin durumu ve hastanın genel sağlığına göre yapılır.

Ameliyat öncesinde cerrahınız ameliyatın kapsamını, olası riskleri ve alternatif tedavileri sizinle ayrıntılı olarak konuşur.

Hazırlık sürecinde genellikle:

• Karaciğer fonksiyonları ve kalan karaciğer hacmi değerlendirilir
• Kemoterapi alan hastalarda ameliyat zamanlaması tedaviye göre planlanır
• Kan sulandırıcılar dahil ilaçlar gözden geçirilir
• Alkol ve sigara kullanımının bırakılması önerilir
• Beslenme durumu değerlendirilir
• Kalp, akciğer ve anestezi değerlendirmesi yapılır

Kalan karaciğer hacmi yetersiz görülen hastalarda, ameliyat öncesinde karaciğeri büyütmeye yönelik girişimsel işlemler planlanabilir.

Karaciğer ameliyatından sonra hastalar yakından izlenir; büyük rezeksiyonlardan sonra ilk dönemde yoğun bakımda takip gerekebilir. Karaciğer fonksiyonları, pıhtılaşma değerleri, sıvı dengesi ve dren sıvısı düzenli olarak değerlendirilir.

Erken dönemde hareket etmek ve solunum egzersizleri önerilir. Beslenmeye hastanın durumuna göre kademeli olarak başlanır.

Hastanede kalış süresi, rezeksiyonun büyüklüğüne ve iyileşme sürecine göre kişiden kişiye değişir. Tümör hastalarında patoloji sonucu değerlendirilir ve ek tedavi ihtiyacı belirlenir.

Karaciğer cerrahisi, rezeksiyonun büyüklüğüne ve karaciğerin durumuna göre farklı riskler taşır.

Genel riskler: anesteziye bağlı sorunlar, enfeksiyon, pıhtı oluşumu ve akciğer komplikasyonları.

Karaciğer cerrahisine özgü riskler:

• Kanama
• Safra kaçağı
• Karın içinde apse veya sıvı birikimi
• Ameliyat sonrası karaciğer yetmezliği; özellikle büyük rezeksiyonlarda ve altta yatan karaciğer hastalığı olanlarda önemli bir risktir
• Karın içinde sıvı birikimi (asit)
• Göğüs boşluğunda sıvı birikimi

Bu riskler, ameliyat öncesi ayrıntılı değerlendirme ve planlama ile en aza indirilmeye çalışılır. Kişisel risklerinizin cerrahınızla konuşulması önerilir.

Karaciğer ameliyatından sonra iyileşme kişiden kişiye değişir. Kalan karaciğer zaman içinde büyüyerek işlevini sürdürür; bu süreçte halsizlik ve yorgunluk hissi olabilir.

Bu dönemde genellikle:

• Dengeli ve yeterli beslenme
• Alkolden kaçınılması
• Hekime danışmadan ilaç ve bitkisel ürün kullanılmaması
• Aktivitenin kademeli olarak artırılması

önerilir. Sarılık, ateş, karında şişlik, artan ağrı veya bilinç değişikliği gibi durumlarda vakit kaybetmeden sağlık ekibinize başvurmalısınız. Tümör hastalarında düzenli görüntüleme ve onkolojik takip gereklidir.