Karaciğer Tümörleri

Karaciğer, karnın sağ üst bölümünde yer alan, sindirim, metabolizma ve vücudun zararlı maddelerden arındırılmasında görev alan büyük bir organdır. Bölümlerinin bir kısmı çıkarıldığında kendini yenileyebilme özelliğine sahiptir; bu özellik karaciğer cerrahisinin temelini oluşturur.

Karaciğer tümörleri üç ana grupta incelenir:

• İyi huylu tümörler: Hemanjiyom, fokal nodüler hiperplazi (FNH), hepatoselüler adenom ve basit kistler bu gruptadır. Çoğu yakınmaya yol açmaz ve tedavi gerektirmez.
• Karaciğerin kendi hücrelerinden gelişen kanserler: En sık görülen tip hepatoselüler karsinomdur (HCC) ve çoğunlukla siroz, kronik hepatit B ve C, alkol veya yağlı karaciğer hastalığı zemininde gelişir. İntrahepatik kolanjiyokarsinom da bu grupta yer alır.
• Metastatik tümörler: Başka organlardaki kanserlerin karaciğere yayılmasıdır. Özellikle kolorektal kanserlerin karaciğer metastazları, seçilmiş hastalarda cerrahi olarak tedavi edilebilir.

Kötü huylu tümörlerde tedavi planı multidisipliner tümör konseyinde oluşturulur.

Karaciğer tümörleri, özellikle erken dönemde çoğu zaman belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan görüntülemede saptanabilir. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:

• Karnın sağ üst bölümünde ağrı veya dolgunluk hissi
• İstemsiz kilo kaybı ve iştahsızlık
• Halsizlik ve yorgunluk
• Sarılık
• Karında sıvı birikmesine bağlı şişlik
• Karında ele gelen kitle

Siroz zemininde gelişen tümörlerde, karaciğer fonksiyonlarında kötüleşme ilk bulgu olabilir. Bu nedenle kronik karaciğer hastalığı olan kişilerde, güncel kılavuzlara uygun düzenli ultrasonografi takibi önerilir.

Karaciğer tümörlerinin tanısında şu yöntemler kullanılır:

• Ultrasonografi: Genellikle ilk basamak yöntemdir.
• Kontrastlı dinamik bilgisayarlı tomografi ve MR: Tümörün tipini, boyutunu, damarlarla ilişkisini ve sayısını değerlendirir. Siroz zemininde gelişen hepatoselüler karsinom, belirli görüntüleme özelliklerine dayanarak çoğu zaman biyopsiye gerek kalmadan tanınabilir.
• Kan tetkikleri: Karaciğer fonksiyon testleri, hepatit göstergeleri ve tümör belirteçleri (örneğin AFP, CEA, CA 19-9)
• Biyopsi: Görüntülemenin tanı için yeterli olmadığı durumlarda uygulanabilir.
• Karaciğer fonksiyon rezervinin değerlendirilmesi: Özellikle siroz varlığında, karaciğerin ne kadarının güvenle çıkarılabileceğinin belirlenmesi için önemlidir.

Metastatik tümörlerde, birincil kanserin durumu ve diğer organlardaki yayılım da değerlendirilir.

Tedavi, tümörün tipine, sayısına, yerleşimine, karaciğer fonksiyonlarına ve hastanın genel durumuna göre belirlenir:

• İyi huylu tümörler: Çoğu yalnızca takip gerektirir. Yakınmaya yol açan, büyüme gösteren ya da hepatoselüler adenom gibi kanama veya dönüşüm riski taşıyan bazı tümörlerde cerrahi değerlendirilir.
• Hepatoselüler karsinom: Karaciğer rezeksiyonu, termal ablasyon (radyofrekans veya mikrodalga), karaciğer nakli, kemoembolizasyon (TACE), radyoembolizasyon ve sistemik tedaviler, hastalığın evresine ve karaciğer fonksiyonlarına göre seçilir.
• Kolorektal kanser metastazları: Uygun hastalarda cerrahi, kemoterapi ile birlikte tedavinin önemli bir bileşenidir; ablasyon yöntemleri de kullanılabilir.
• Diğer metastatik tümörler: Seçilmiş durumlarda cerrahi değerlendirilebilir.

Kötü huylu tümörlerde tedavi kararları multidisipliner tümör konseyinde; genel cerrahi, gastroenteroloji ve hepatoloji, tıbbi onkoloji ve girişimsel radyoloji uzmanlarının katılımıyla verilir.

Karaciğer tümörlerinde cerrahi, şu koşullar birlikte değerlendirilerek gündeme gelir:

• Tümörün sağlam sınırlarla tamamen çıkarılabilir olması
• Ameliyat sonrasında yeterli hacimde ve işlevde karaciğer dokusu kalacak olması
• Karaciğer dışında kontrol altına alınamayan yayılım bulunmaması
• Hastanın genel sağlık durumunun ameliyatı karşılayabilecek düzeyde olması

Kalacak karaciğer hacminin yetersiz olduğu durumlarda, portal ven embolizasyonu veya aşamalı ameliyatlar gibi yöntemlerle rezeksiyon olanağı artırılabilir. Kolorektal metastazlarda, kemoterapiye verilen yanıt da cerrahi kararında dikkate alınır.

Karaciğer cerrahisinde tümörün yerleşimine ve büyüklüğüne göre farklı rezeksiyon türleri uygulanır:

• Anatomik rezeksiyonlar: Karaciğerin damar ve safra kanalı yapısına göre tanımlanmış bölümlerinin (segment) çıkarılmasıdır. Segmentektomi, sağ veya sol hepatektomi ve genişletilmiş hepatektomiler bu gruptadır.
• Non-anatomik (wedge) rezeksiyonlar: Tümörün çevresindeki sağlam doku ile birlikte sınırlı olarak çıkarılmasıdır; sağlıklı karaciğer dokusunun korunmasına yardımcı olabilir.
• Aşamalı ameliyatlar: Çok sayıda metastazı olan seçilmiş hastalarda, tümörler birden fazla ameliyatla çıkarılabilir.
• Ablasyon: Ameliyat sırasında ya da deri yoluyla tümörün ısı enerjisiyle yok edilmesi, rezeksiyonla birlikte veya tek başına kullanılabilir.

Ayrıntılar için Karaciğer Cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat öncesinde tümörün özellikleri ve karaciğer anatomisi ayrıntılı görüntüleme ile değerlendirilir. Karaciğer fonksiyonları, siroz varlığı ve kalacak karaciğer hacmi belirlenir; gerekli durumlarda portal ven embolizasyonu planlanır.

Kemoterapi alan hastalarda, kemoterapinin karaciğer üzerindeki etkileri ve ameliyat zamanlaması tıbbi onkoloji ile birlikte planlanır. Kalp, akciğer ve anestezi değerlendirmeleri yapılır; kullanılan ilaçlar gözden geçirilir. Ameliyatın kapsamı ve olası riskler cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Ameliyat sonrasında hasta yakın gözlem altında izlenir; karaciğer fonksiyonları, pıhtılaşma değerleri ve drenlerden gelen sıvı takip edilir. Ağız yoluyla beslenmeye kademeli olarak geçilir ve erken hareket teşvik edilir.

Karaciğerin kalan bölümü zaman içinde büyüyerek işlevini sürdürmeye çalışır. Kötü huylu tümörlerde patoloji sonucu tümör konseyinde değerlendirilir ve gerekirse ek tedavi planlanır. Düzenli görüntüleme ve kan tetkiklerini içeren takip programı uygulanır.

Karaciğer cerrahisinin de her cerrahi girişim gibi bazı riskleri vardır.

Genel riskler: Kanama, enfeksiyon, anesteziye bağlı sorunlar, pıhtı oluşumu ve akciğer komplikasyonları.

Ameliyata özgü riskler:

• Ameliyat sırasında veya sonrasında kanama
• Karaciğerin kesik yüzeyinden safra sızıntısı
• Karın içinde sıvı birikimi veya apse
• Karaciğer fonksiyonlarında geçici ya da kalıcı yetersizlik (özellikle geniş rezeksiyonlarda ve siroz varlığında)
• Karında sıvı birikmesi (asit)

Riskler, rezeksiyonun kapsamına, karaciğerin sağlık durumuna ve hastanın genel durumuna göre farklılık gösterir. Bu konular cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

İyileşme süreci, yapılan rezeksiyonun kapsamına, uygulanan yönteme ve karaciğerin sağlık durumuna göre kişiden kişiye değişir. Bu dönemde dengeli beslenme ve alkolden uzak durulması önemlidir. Günlük aktivitelere dönüş kademeli olarak planlanır. Kötü huylu tümörlerde uzun dönemde düzenli takip, olası tekrarların erken saptanması açısından önem taşır.