Özofagus Cerrahisi (Özofajektomi)

Özofagus (yemek borusu), boğazdan mideye uzanan ve göğüs boşluğundan geçen kaslı bir borudur. Özofajektomi, yemek borusunun hastalıklı bölümünün, genellikle çevresindeki lenf bezleriyle birlikte çıkarılması ameliyatıdır.

Yemek borusu çıkarıldıktan sonra sindirim yolunun devamlılığının sağlanması gerekir. Bunun için çoğunlukla mide bir tüp şeklinde düzenlenerek göğüs boşluğuna veya boyna taşınır ve kalan yemek borusuna bağlanır. Midenin uygun olmadığı durumlarda kalın veya ince bağırsağın bir bölümü kullanılabilir.

Özofajektomi, göğüs ve karın boşluğunda çalışmayı gerektiren, teknik açıdan kapsamlı bir ameliyattır. Bu nedenle ameliyat kararı; hastalığın evresi, hastanın genel sağlık durumu ve beslenme durumu dikkate alınarak, cerrahi, onkoloji, radyasyon onkolojisi, gastroenteroloji, anestezi ve beslenme ekibinin birlikte yer aldığı bir değerlendirmeyle verilir.

Özofajektomi başlıca şu durumlarda değerlendirilir:

• Özofagus kanseri
• Mide-yemek borusu birleşim bölgesi (kardiya) tümörleri
• Endoskopik yöntemlerle tedavi edilemeyen ileri derecede displazili Barrett özofagusu gibi seçilmiş durumlar
• Diğer tedavilere yanıt vermeyen ileri evre akalazya veya ciddi darlıklar gibi seyrek iyi huylu durumlar

Ameliyatın kapsamlı olması nedeniyle hastanın kalp, akciğer ve beslenme durumu ameliyata uygunluğun belirlenmesinde önemli yer tutar. Bazı hastalarda cerrahi dışı tedaviler daha uygun olabilir.

Özofajektomi öncesinde ayrıntılı bir değerlendirme yapılır:

• Endoskopi ve biyopsi: Tümörün yeri, uzunluğu ve türü belirlenir.
• Bilgisayarlı tomografi ve PET-BT: Hastalığın yaygınlığı ve uzak yayılım değerlendirilir.
• Endoskopik ultrasonografi: Tümörün duvardaki derinliği ve çevre lenf bezleri incelenebilir.
• Bronkoskopi: Üst yerleşimli tümörlerde soluk yollarıyla ilişkiyi değerlendirmek için yapılabilir.
• Solunum fonksiyon testleri ve kalp değerlendirmesi
• Beslenme değerlendirmesi: Yutma güçlüğüne bağlı kilo kaybı sık görülür.

Tüm sonuçlar multidisipliner tümör konseyinde değerlendirilir ve tedavi sırası planlanır.

Özofajektomi genel anestezi altında yapılır. Uygulanan tekniğe göre adımlar değişir; genel akış şöyledir:

1. Karın bölümünde mide serbestleştirilir, lenf bezleri çıkarılır ve mide tüp haline getirilir.
2. Göğüs bölümünde yemek borusu çevre dokulardan ayrılır ve lenf bezleriyle birlikte çıkarılır.
3. Mide tüpü, yemek borusunun yerine taşınır ve kalan yemek borusuna göğüs içinde veya boyunda bağlanır.
4. Göğüs ve karın içine dren yerleştirilir.
5. Bazı hastalarda ameliyat sonrası dönemde beslenmeyi desteklemek amacıyla ince bağırsağa beslenme tüpü yerleştirilebilir.

Kullanılacak tekniğe ve bağlantının yapılacağı yere tümörün yerleşimi ve hastanın durumuna göre karar verilir.

Özofagus kanserinde cerrahi, uygun evrelerde küratif amaçlı tedavinin önemli bir parçasıdır. Birçok hastada ameliyattan önce kemoterapi veya kemoradyoterapi uygulanır ve ameliyat bu tedaviden sonra planlanır. Çok erken evre bazı tümörlerde endoskopik tedaviler seçenek olabilir.

Uzak organlara yayılmış hastalıkta veya hastanın genel durumunun büyük bir ameliyatı kaldıramayacağı durumlarda cerrahi dışı tedaviler ön plana çıkar. Karar her hasta için multidisipliner olarak verilir.

Özofajektomi farklı tekniklerle yapılabilir:

• Transtorasik özofajektomi: Göğüs ve karın boşluğunda çalışılarak yapılır. Bağlantı göğüs içinde veya boyunda yapılabilir.
• Transhiatal özofajektomi: Göğüs açılmadan, karın ve boyun kesileriyle yapılır; seçilmiş hastalarda uygulanır.
• Açık cerrahi: Göğüs ve karında kesilerle yapılır.
• Minimal invaziv özofajektomi: Torakoskopi ve laparoskopi ile küçük kesilerden yapılır.
• Hibrit yöntemler: Bir bölümün açık, diğer bölümün minimal invaziv yapılmasıdır.
• Robotik destekli özofajektomi: Uygun hastalarda ve deneyimli merkezlerde uygulanabilir.

Yöntem seçimi tümörün yeri, hastanın durumu ve cerrahi ekibin değerlendirmesine göre yapılır. Ayrıntılar için İleri Minimal İnvaziv Cerrahi sayfasına bakabilirsiniz.

Özofajektomi öncesi hazırlık, iyileşme sürecini desteklemek açısından önemlidir. Bu süreçte genellikle:

• Beslenme durumu değerlendirilir; yutma güçlüğü olan hastalarda beslenme desteği planlanır
• Sigara kullanımının bırakılması önerilir
• Solunum egzersizleri ve fiziksel aktivite önerilebilir
• Kalp ve akciğer hastalıkları gözden geçirilir ve gerekirse tedavileri düzenlenir
• Kan sulandırıcılar dahil kullanılan ilaçlar hekim önerisiyle düzenlenir

Ameliyat öncesi kemoterapi veya kemoradyoterapi alan hastalarda ameliyat, bu tedavilerden sonra uygun görülen bir zamanda yapılır. Cerrahınız ameliyatın kapsamını, risklerini ve alternatiflerini sizinle ayrıntılı olarak konuşur.

Özofajektomi sonrasında hastalar genellikle yoğun bakım veya yakın izlem yapılan bir birimde takip edilir. Solunum egzersizleri, ağrı kontrolü ve erken hareket, akciğer komplikasyonlarını önlemek açısından önemlidir.

Ağızdan beslenmeye başlama zamanı, bağlantı yerinin durumu ve cerrahi ekibin değerlendirmesine göre belirlenir. Bu dönemde beslenme tüpü veya damar yoluyla beslenme desteği verilebilir. Ağızdan beslenmeye geçildiğinde az ve sık öğünler, dik oturarak yemek ve yemekten sonra hemen uzanmamak önerilir.

Hastanede kalış süresi kişiden kişiye değişir. Patoloji sonucu kontrol görüşmesinde değerlendirilir.

Özofajektomi büyük bir ameliyattır ve önemli riskler taşıyabilir. Bu risklerin önceden ayrıntılı olarak konuşulması gerekir.

• Akciğer enfeksiyonu ve solunum yetmezliği gibi akciğer komplikasyonları
• Bağlantı yerinde kaçak
• Kalp ritim bozuklukları
• Kanama ve enfeksiyon
• Ses kısıklığına yol açabilen ses teli sinirinde etkilenme
• Göğüs boşluğunda lenf sıvısı birikimi (şilotoraks)
• Bağlantı yerinde darlık ve buna bağlı yutma güçlüğü
• Reflü, erken doyma ve dumping sendromu
• Pıhtı oluşumu

Bu risklerin bir kısmı ek girişimler gerektirebilir. Kişisel risk durumunuz, genel sağlığınız ve hastalığınızın özellikleri dikkate alınarak cerrahınızla değerlendirilmelidir.

Özofajektomi sonrası iyileşme kişiden kişiye değişir ve genellikle zaman alan bir süreçtir. Yeni beslenme düzenine uyum, kilo takibi ve fiziksel kapasitenin geri kazanılması bu sürecin önemli parçalarıdır.

Öneriler genellikle şunlardır:

• Az ve sık öğünler, yemeklerin iyi çiğnenmesi
• Yatarken başın yüksekte tutulması
• Düzenli diyetisyen kontrolleri
• Aktivitenin kademeli olarak artırılması

Yutma güçlüğü, kusma, ateş, nefes darlığı veya belirgin kilo kaybı gibi durumlarda sağlık ekibinize başvurmalısınız. Bağlantı yerinde darlık gelişirse endoskopik genişletme gibi işlemler gerekebilir. Düzenli onkolojik takip sürdürülür.