Metabolik Cerrahi (Şeker Ameliyatı)

Obezite ile tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kan yağlarında yükseklik ve karaciğer yağlanması gibi metabolik hastalıklar arasında yakın bir ilişki vardır. Bariatrik ameliyatların, kilo kaybının yanı sıra bağırsak hormonları ve metabolizma üzerindeki etkileri aracılığıyla bu hastalıkların kontrolüne katkıda bulunabildiği bilinmektedir. Metabolik cerrahi kavramı, bu ameliyatların özellikle metabolik hastalıkların tedavisi amacıyla değerlendirilmesini ifade eder.

Metabolik cerrahi amacıyla en sık uygulanan ameliyatlar gastrik bypass ve tüp mide ameliyatlarıdır. Seçilmiş hastalarda farklı teknikler de kullanılabilir.

Metabolik cerrahi, tip 2 diyabetin tüm hastalarda ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Kan şekeri kontrolündeki düzelme kişiden kişiye değişir; diyabetin süresi, insülin kullanımı ve pankreasın insülin üretme kapasitesi gibi etkenler sonucu etkileyebilir. Bazı hastalarda zaman içinde diyabet yeniden ortaya çıkabilir. Bu nedenle ameliyat sonrasında da endokrinoloji takibi sürdürülmelidir.

Metabolik cerrahi, güncel kılavuzlardaki kriterlere göre şu kişilerde değerlendirilebilir:

• Obezitesi olan ve tıbbi tedaviye rağmen kan şekeri yeterince kontrol altına alınamayan tip 2 diyabet hastaları
• Obeziteyle birlikte yüksek tansiyon, kan yağlarında yükseklik, uyku apnesi veya karaciğer yağlanması gibi metabolik hastalıkları bulunan kişiler
• Vücut kitle indeksi ve eşlik eden hastalıklar açısından cerrahi kriterlerini karşılayan kişiler

Tip 1 diyabet, pankreasın insülin üretiminin belirgin şekilde azaldığı durumlar, kontrol altında olmayan psikiyatrik hastalıklar, aktif bağımlılık, gebelik ve ameliyatı riskli kılan ciddi genel hastalıklarda ameliyat uygun olmayabilir veya farklı değerlendirme gerektirebilir. Obezitesi olmayan diyabet hastalarında metabolik cerrahi rutin bir tedavi değildir.

Metabolik cerrahi öncesinde multidisipliner değerlendirme yapılır:

• Endokrinoloji: Diyabetin tipi, süresi ve tedavisi; pankreasın insülin üretme kapasitesi ve diğer hormonal durumların değerlendirilmesi
• Genel cerrahi: Ameliyat uygunluğu ve yöntem seçimi
• Diyetisyen: Beslenme alışkanlıkları ve eğitim
• Psikiyatri / psikoloji: Yeme davranışı ve sürece uyumun değerlendirilmesi
• Anestezi: Kalp, akciğer ve uyku apnesi değerlendirmesi

Kan tetkikleri (HbA1c, açlık kan şekeri, C-peptid, kan yağları, vitamin ve mineral düzeyleri), üst gastrointestinal endoskopi ve karın ultrasonografisi gibi incelemeler yapılır. Diyabete bağlı göz, böbrek ve sinir sorunları da değerlendirilebilir.

Metabolik cerrahi, uygun görülen bariatrik ameliyat türüne göre uygulanır. Genel olarak:

1. Genel anestezi altında, çoğunlukla laparoskopik yöntemle küçük kesilerden karın boşluğuna ulaşılır.
2. Seçilen yönteme göre ya midenin büyük bölümü çıkarılarak tüp mide oluşturulur ya da küçük bir mide cebi oluşturularak ince bağırsağa bağlanır (gastrik bypass).
3. Kesi hatları ve bağlantı yerleri kontrol edilir.

Yöntem seçiminde diyabetin durumu, reflü varlığı, beslenme alışkanlıkları ve kişinin tercihleri dikkate alınır. Ameliyat sonrasında diyabet ilaçlarının dozları, kan şekeri takibine göre endokrinoloji tarafından düzenlenir.

Metabolik cerrahi, obezitesi olan ve yaşam tarzı değişiklikleri ile tıbbi tedaviye rağmen metabolik hastalıkları yeterince kontrol altına alınamayan kişilerde gündeme gelebilir.

Karar verilirken ameliyatın olası yararları ile riskleri birlikte değerlendirilir. Diyabet ve obezite tedavisinde kullanılan ilaç seçenekleri de giderek genişlemektedir; bu seçeneklerin de değerlendirilmesi önemlidir.

Metabolik cerrahi kararı, endokrinoloji ve cerrahi ekiplerinin birlikte değerlendirmesiyle ve kişinin sürece aktif katılımıyla verilmelidir.

Metabolik cerrahide başlıca şu ameliyatlar kullanılır:

• Gastrik bypass (Roux-en-Y veya tek anastomozlu)
• Tüp mide (sleeve gastrektomi)
• Seçilmiş hastalarda diğer teknikler

Bu ameliyatlar çoğunlukla laparoskopik yöntemle yapılır. Seçilmiş hastalarda robotik yöntem de kullanılabilir; ancak rutin olarak gerekli değildir. Hangi ameliyatın uygun olduğu, kişinin metabolik durumu, eşlik eden hastalıkları ve tercihleri dikkate alınarak belirlenir. Genel bilgi için Obezite ve Metabolik Cerrahi sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat öncesi hazırlık sürecinde genellikle:

• Multidisipliner değerlendirme tamamlanır
• Kan şekeri kontrolü mümkün olduğunca iyileştirilir
• Diyabet ilaçları, özellikle insülin ve bazı yeni kuşak ilaçlar, ameliyat dönemi için endokrinoloji ve anestezi önerisiyle düzenlenir
• Diyetisyen eşliğinde ameliyat öncesi diyet uygulanır
• Sigara kullanımının bırakılması önerilir
• Tansiyon ve kan yağları tedavileri gözden geçirilir

Cerrahınız ameliyatın olası yararlarını, risklerini, alternatiflerini ve ömür boyu takip gerekliliğini sizinle ayrıntılı olarak konuşur.

Ameliyattan sonra erken hareket, solunum egzersizleri ve pıhtı önleyici önlemler önemlidir. Kan şekeri düzenli olarak ölçülür.

Ameliyattan sonra kan şekeri düzeylerinde hızlı değişiklikler olabileceğinden, diyabet ilaçlarının dozları azaltılabilir veya bazı ilaçlar kesilebilir. Bu düzenlemeler mutlaka hekim kontrolünde yapılmalıdır; kendi başınıza ilaç değişikliği yapmamanız önemlidir.

Beslenme, diyetisyenin önerdiği aşamalı programla ilerler. Hastanede kalış süresi kişiden kişiye değişir.

Metabolik cerrahinin riskleri, uygulanan ameliyatın türüne göre değişir.

Erken dönem riskleri: kesi hattı veya bağlantı yerlerinde kaçak, kanama, enfeksiyon, pıhtı oluşumu ve anesteziye bağlı sorunlar.

Geç dönem riskleri:

• Vitamin ve mineral eksiklikleri
• Kan şekeri düşüklüğü; özellikle gastrik bypass sonrasında yemeklerden sonra görülebilir
• Dumping sendromu
• Reflü, ülser veya darlık
• Safra kesesi taşı oluşumu
• Diyabetin zaman içinde yeniden ortaya çıkması veya yeniden kilo alımı

Kişisel risklerinizin cerrahınız ve endokrinoloğunuzla konuşulması önerilir.

Metabolik cerrahi sonrası süreç kişiden kişiye değişir. Kan şekeri kontrolündeki değişiklikler ve kilo kaybı zaman içinde farklı seyirler gösterebilir.

Bu süreçte:

• Düzenli endokrinoloji kontrolleri ve kan şekeri takibi
• Diyabete bağlı göz, böbrek ve sinir sorunlarının düzenli taranmasının sürdürülmesi
• Önerilen vitamin ve mineral takviyelerinin ömür boyu kullanılması
• Diyetisyen önerilerine uygun beslenme ve düzenli fiziksel aktivite
• Düzenli kan tetkikleri

önerilir. Terleme, titreme, çarpıntı ve bilinç bulanıklığı gibi kan şekeri düşüklüğü belirtileri yaşarsanız sağlık ekibinize başvurmalısınız. Ayrıntılı bilgi için Obezite Cerrahisi Sonrası Takip sayfasına bakabilirsiniz.