Obezitede Ameliyatsız Tedavi Seçenekleri: Beslenme, Hareket, İlaç ve Endoskopik Yöntemler

Fazla kilo ve obezite, yalnızca görünümle ilgili bir sorun değil; tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, uyku apnesi, eklem sorunları ve bazı kanser türleriyle ilişkili, uzun süreli (kronik) bir sağlık sorunudur. Tedavi, kişinin kilo durumuna, eşlik eden hastalıklarına ve beklentilerine göre planlanır. Çoğu kişide ilk adım ameliyat değil, beslenme ve yaşam alışkanlıklarının düzenlenmesidir.

Vücut kitle indeksi nasıl hesaplanır?

Vücut kitle indeksi (VKİ), kilonun (kg) boy uzunluğunun (metre) karesine bölünmesiyle hesaplanır. Örneğin 1,70 m boyunda ve 85 kg ağırlığında bir kişinin VKİ'si yaklaşık 29,4'tür. Dünya Sağlık Örgütü'nün yetişkinler için kullandığı sınıflama şöyledir:

• 18,5'in altı: Zayıf
• 18,5–24,9: Normal
• 25–29,9: Fazla kilolu
• 30 ve üzeri: Obez

VKİ, kas kitlesi ve yağ dağılımını ayırt edemediği için tek başına yeterli değildir; bel çevresi ve eşlik eden hastalıklar da değerlendirmeye katılır.

İlk adım: Hekim değerlendirmesi

Kilo vermeye karar verdiğinizde öncelikle bir hekim muayenesi ve temel kan tetkikleri önerilir. Tiroid bezinin az çalışması, diyabet veya yüksek tansiyon gibi durumlar fark edilmeden başlamış olabilir. Bu hastalıkların saptanması hem tedaviyi hem de güvenli bir kilo verme planını doğrudan etkiler.

Beslenme ve yaşam alışkanlıkları

Tüm tedavi seçeneklerinin temeli, sürdürülebilir bir beslenme düzenidir. Diyetisyen desteğiyle planlanan program kişiye özel olmalıdır. Genel olarak şu adımlar önerilir:

• Porsiyonları küçültmek ve öğün düzenini oturtmak
• Sebze, baklagil, tam tahıl ve yeterli protein içeren bir beslenme düzeni kurmak
• Şekerli içecekleri, paketli ve işlenmiş gıdaları sınırlamak
• Yavaş yemek ve doygunluk hissine dikkat etmek
• Uyku düzenine ve stres yönetimine özen göstermek

Hızlı sonuç vaat eden, tek tip besine dayanan diyetler kısa sürede kilo kaybettirse de genellikle sürdürülemez ve yeniden kilo alımına yol açabilir.

Fiziksel aktivite

Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerin haftada en az 150–300 dakika orta şiddette aerobik aktivite (ör. tempolu yürüyüş) yapmasını ve haftada en az iki gün kas güçlendirici egzersizler eklemesini önermektedir. Uzun süredir hareketsiz olan kişilerin aktiviteyi kademeli olarak artırması ve eşlik eden hastalıklar varsa hekimine danışması önemlidir.

İlaç tedavisi

Beslenme ve hareket programıyla yeterli sonuç alınamayan seçilmiş kişilerde, hekim tarafından kilo vermeye yardımcı ilaçlar değerlendirilebilir. Bu ilaçlar yaşam tarzı değişikliklerinin yerine geçmez, onlarla birlikte kullanılır. Her ilacın kendine özgü yan etkileri ve kullanılmaması gereken durumları vardır; bu nedenle reçetesiz, internetten veya tavsiyeyle ilaç kullanılmamalıdır. İlaç bırakıldığında kilonun geri alınabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Endoskopik (ameliyatsız) yöntemler

Endoskopi ünitesinde, kesi yapılmadan uygulanan yöntemler de bazı kişilerde seçenekler arasındadır:

• Mide balonu: Mideye yerleştirilen ve belirli bir süre sonra çıkarılan balon, daha az yemekle doygunluk hissi oluşmasına yardımcı olur.
• Mide botoksu: Mide kaslarına botulinum toksini uygulanarak mide hareketlerinin geçici olarak yavaşlatılması amaçlanır; etkinliğine ilişkin kanıtlar sınırlıdır.

Bu yöntemlerin etkisi geçicidir ve kalıcı sonuç, beslenme ve yaşam alışkanlıklarındaki değişikliklerin sürdürülmesine bağlıdır.

Obezite cerrahisi ne zaman gündeme gelir?

İleri derecede obezitesi olan ya da obeziteyle birlikte tip 2 diyabet gibi ciddi hastalıkları bulunan ve diğer yöntemlerle kalıcı sonuç alamayan kişilerde tüp mide, gastrik bypass veya metabolik cerrahi gibi ameliyatlar değerlendirilebilir. Ameliyat kararı, multidisipliner bir ekip tarafından yapılan kapsamlı bir değerlendirmeyle verilir. Bu süreç hakkında daha fazla bilgi için Obezite Cerrahisi Öncesi Değerlendirme Süreci yazımızı okuyabilirsiniz.

Sonuç

Obezite tedavisinde herkese uyan tek bir yöntem yoktur. Doğru tedavi; kilo durumu, sağlık riskleri, önceki denemeler ve kişinin beklentileri birlikte değerlendirilerek belirlenir. Size uygun seçenekleri konuşmak için bir hekime başvurmanız en doğru adım olacaktır.